Dergiler / PHILIA / 2015 / Cilt: 1
Side’den Yeni Yazıtlar
- Dergi
- PHILIA
- Sayı
- 2015 · Cilt: 1
- Sayfa
- 89–122
- DOI
- —
Özet
Son yirmi yıldır Side ören yerinde yürütülen kazı ve onarım çalışmaları vasıtasıyla yeni epigrafik malzemeler gün ışığına çıkmıştır. Makalede bunlardan 26 tanesi tanıtılmakta, ayrıca daha önce yayımlanmış iki yazıt için yeni tamamlama önerileri getirilmektedir. No 1 Romalı bir patronun onurlandırılmasını içeren Geç Hellenistik Dönem’e ait bir onurlandırma kararnamesidir. Burada onurlandırılan şahıs, İÖ. 90’lı yıllar sonunda Asia Eyaleti’nde legatus olarak görev yapmış olan Valerius Flaccus kardeşlerden biri olmalıdır. No 2 ise önde gelen başka bir Romalı patronu onurlandımaktadır. Bu şahıs dictator Caesar’ın yeğeni Sextus Iulius (Caesar) ile ilişkilendirmektedir. Sextus Iulius Caesar’ın yazıtta patron olarak nitelendirilmesi, kendisinin Syria Eyaleti’ni proquaestor pro praetor olarak yönettiği kısa zaman aralığına (İ.Ö. Temmuz 47–46 yılı ortaları) denk gelmektedir. Büyük Konstantinos zamanında Side tiyatrosunda yeni bazı düzenlemeler yapılmıştır. Tiyatronun sahne binası alanına İmparator hanesi üyeleriyle geçmişin önde gelen Side vatandaşlarının heykelleri dikilmiştir. Sahne binasının yıkıntıları arasında ele geçen 3, 4, 10 ve 28 no’lu yazıtlar bu kapsamda değerlendirilebilir. 4 no’lu yazıtta onurlandırılan ve Antoninler Dönemi’nin Sideli ünlü doktoru olan archiatros Marcellus, imparatorlar Hadrianus ve Antoninus Pius ile çok samimi bir ilişki içerisindeydi. Diğer heykeller olimpiyat ödülü kazanan bir sporcuyla (no 10) Kreon adında bir şahsa (no 4) aittir. Farklı bir tamamlama önerisi sunulan 28 no’lu yazıt kentten bilinen üçüncü onur kararnamesidir ve Büyük Konstantinos’un annesi Helena için dikilmiştir. Helena’nın burada onurlandırılmasının nedeni, kendisinin tiyatrodaki onarım çalışmaları için sağladığı finansal destek olabilir. Tiyatroda ele geçen diğer epigrafik metin (no 6), Side kentini, Dionysos sanatçılarına ait olan synodos’un annesi şeklinde nitelendiren bir methiye içermektedir. 3. yüzyıla tarihlendirilebilecek olan bu önemli belge, Side ile Perge kentleri arasındaki meşhur rekabeti farklı bir açıdan ortaya koymaktadır. 7 no’lu epigram Aphrodisias kökenli olan ve Agon mystikos festivalinde zafer kazanan iki kithara çalgıcısının bir adağıdır. Uluslararası nitelikteki bu festival, Hadrianus’un teşvikiyle kurulmuş olabilir. Daha eski ve sadece Side kenti vatandaşlarına açık olup Tanrıça Themis adına kutlanan yarışma, Athena için düzenlenen ve deniz ulaşımı sezonunun açılışını simgeleyen epibaterion festivali ile bağlantılıydı. Bu festival L. Avidius Maximus tarafından İ.S. 1. yüzyıl içerisinde kurulmuştur. 8 no’lu yazıt Demoneikos isimli bir güreşçinin Athena, Themis ve kent Demos’u için yaptığı bir adağı içermektedir. Demoneikos’un Themis Agon’ununda çocuklar kategorisinde zafer kazandığı gözükmektedir. Severuslar Dönemi’nde bu agon’un yerini, Pamphylia Bölgesi’ndeki tüm kentlerin ahalisine açık olan Touesianus Agon’unun aldığı gözükmektedir. Bu agon üzerine bir yazıtı içeren no 9, Aspendos ile [Lyr]be kentlerinin vatandaşı olan ve başarılı bir güreşçi olarak Side vatandaşlığıyla onurlandırılan Aur. Menneas isimli bir gencin bir heykel kaidesiyle ödüllendirilmesini içermektedir. Bu genç, Touesianus Agon’unu ince belini kaptırmadan (ἀμεσολάβητος) kazanmıştır. Argaios Yüksek İmparatorluk Dönemi’nde kendi anavatanı için bazı sunaklar adamıştır. Bunlardan ikisi, İmparator Hadrianus için heykel kaidesi olarak kullanılmıştır. No 11 bunlardan biridir. No 12 Asklepios için yapılan bir adaktır. No 13 ile 14 Athena, Artemis ve Zeus Soter için yapılan ve İ.S. 3. yüzyıla tarihlenen sunaklardır. Aynı sunak üzerinde Athena ile Perge’nin baş tanrıçası Artemis’in birlikte yer alması, Gordianus III zamanında birbirine rakip iki kent arasında sağlanan homonoia’nın bir yansıması olarak görülebilir. 15 no’lu küçük sunak, ilk kez belgelenen Zeus Koryphites içindir. Zeus için kullanılan bu epithet, Asia Eyaleti’ndeki Gümrük Yasası’nda geçen ve Side kentinin limanı için kullanılan Koryphe tanımlaması ile bağlantılıdır. Koryphe terimi açık bir şekilde, üzerinde Side kentinin yer aldığı tüm burnun ismiydi. No 16–19 arasındaki mezar stelleri Hellenistik Döneme aittirler ve Side’nin antik limanında ele geçmişlerdir. Bu mezar stelleri Side kentinde belgelenmeyen Pamphylia diyalektinde şahıs isimleri içerdikleri için, komşu kent Aspendos’tan buraya taşınmış gözükmektedirler. Athenades’in mezar steli (no 20), ISide no 195 ile aynı mezara aittirler. No 21 Hypsistos’un mezarının onarımını içermektedir. Yazıtta geçen [καύ]στραν σὺν τῇ κ[ίονι] ifadesi, mezarın yanında duran bir kül kabına veya kare bir kaideye işaret etmektedir. 22 no’lu yazıt, kentin ana caddesi üzerinde durmuş olması gereken mermerden büyük bir sütun üzerine yazılmıştır. Ayakta duran bir erkek figürüyle süslenmiş olan sütun Olympis’in bir hediyesidir. Sütun üzerindeki figürün altında yazan Varus ismi kendisinin bir akrabası (muhtemelen kocası veya babası) ya da bu sütunu bağışlayan kişinin adı olmalıydı. Bağışçıların daha başka isimleri, sütun kaideleri üzerindeki yazıtlarda da (no 23 ve 24) geçmektedir. Bir tabağın (no 25) ve bir kandilin (no 26) altında yer alan son iki yazıt, bu ev objelerin sahiplerinin isimlerini taşımaktadırlar. Makalenin son kısmında daha önce yayınlanmış iki yazıt için yeni tamamlama önerileri sunulmuştur (no 27–28). no’lu yazıtlar, yazıtların farklı bir tamamlamayla tekrar değerlendirilmesini içermektedir. No 27’de onurlandırılan Octavius [Cal]pur[ni]us hakkında başka bir bilgi mevcut değildir. Yazıtların çevrileri şöyledir:1. [Side halkı] Romalıların praetor rütbesinde prokonsul’u … -cus’u, kendi patronunu ve hayırhahını (dikti). 2. [Halk] proquaestor pro praetore rütbesine haiz, kendi patronu Sextus oğlu Sextus Iulius’u, erdeminden ve kendisine gösterdiği iyi niyetten dolayı (dikti).3. Archiiatros Marce
Abstract
Excavation and restauration activities in the Pamphylian city of Side in the last two decades have furnished us with a host of new inscriptions, of which 26 are presented here: No. 1 is a late Hellenistic decree for a Roman patron; he seems to be one of the Valerius Flaccus brothers, who governed Asia as legates in the late nineties of the 1st cent. BC. No. 2 is another decree for a prominent Roman patron, namely Sextus Iulius (Caesar), a relative of the dictator. The appointment as patron falls into the short period when Sextus Iulius Caesar governed the province of Syria as proquaestor pro praetore (July 47–mid 46 BC).In the Constantine period the theatre of Side was embellished, with statues of both members of the imperial family and prominent citizens from the past being set up in the stage area. The inscriptions nos. 3–4, 10 and 28, found in the ruins of the scenae frons, seem to belong in this context. The archiatros Marcellus honoured in no. 4 is identified with the famous Sidetan doctor of the Antonine period, who was familiar with the emperors Hadrian and Antoninus Pius. Other statues belonged to a certain Olympionike (no. 10) and to Kreon (no. 4). The revised document no. 28 is the third known honorary decree set up by the city for Helena, mother of Constantine the Great. The lavish honours bestowed on Helena may be connected with her financial support for repair work in the theatre. Another epigraphic text from the theatre contains an acclamation of Side as the mother of the synhodos of the Dionysian technitai (no. 6). This important document from the 2nd or 3rd cent. AD shows another aspect of the well-known rivalry between Side and Perge. The epigram no. 7 is a dedication erected in honour of two kitharists from Aphrodisias, who had come off as winners in the Agon mystikos. This international festival was perhaps created at Hadrian’s initiative. Of older date and reserved for citizens of Side, the agon in honour of the goddess Themis was connected with the epibaterion festival of Athena and symbolised the annual opening of the shipping season. It was created by L. Avidius Maximus in the 1st cent. AD. No. 8 is a dedication of the wrestler Demoneikos to Athena, Themis and the Demos. Demoneikos seems to have won a prize in the agon of Themis in the category of paides. In the Severian period this agon seems to have been replaced by the agon of Touesianus, that now was open to all Pamphylians. The base no. 9 set up in the context of this agon extols the boy Aur. Menneas from Aspendos and [Lyr]be, who as successful wrestler was honoured with the citizenship of Side. He won the Touesianic Agon ἀπτώς as well as ἀμεσολάβητος, i.e. «without having been caught in a waist lock». Argaios dedicated some altars to his native city in the imperial period. No. 11 is one of the pedestals where the name of Emperor Hadrian and his title «Augoustos» are cut in quasi-cursive letters. No. 12 is a dedication to Asklepios, nos. 13 and 14 are 3rd-century AD altars for Athena, Artemis and Zeus Soter. The use of the same altar for both Athena and Artemis may reflect the homonoia created by Gordianus III between the two rival cities of Perge and Side. The small altar no. 15 belongs to Zeus Koryphites, attested for the first time. The epithet of Zeus is closely connected with Koryphe, mentioned in the Customs Law of Asia as the city harbour of Side. Koryphe apperas to have been the name of the whole promontory on which Side was located. The grave stelae nos. 16–19 from the Hellenistic period were found in the ancient harbour of Side. Since they feature personal names in the Pamphylian dialect (otherwise not attested in Side), they seem to have been brought from the neighbouring city of Aspendos. The funeral monument of Athenades (no. 20) belongs to the same tomb as ISide no. 195. No. 21 mentions repair work on the grave monument of Hypsistos. The phrase [καύ]στραν σὺν τῇ κ[ιόνι] points to a cinerarium that stood on a round or square pedestal. The inscription no. 22 is engraved on a monumental marble column which must have stood on the city’s main street and was a gift of Olympis, who adorned it with a standing male figure. The inscription below the figure calls him Varus, who might have been a relative (maybe the husband or father) of the donator. Further names of donors are mentioned in the inscriptions nos. 23 and 24 on column bases. The last two new inscriptions at the bottom of both a lamp and a plate reveal the names of the owners of these household objects (nos. 25–26).