Kaunos Tiyatrosu’nun Klasik Dönem Sahne Binası

Özet

İnşa dönemleri ve boyutları bulundukları kentin siyasi, toplumsal ve ekonomik yapısıyla doğrudan bağlantılı olan antik tiyatroların sahne binaları ilk inşalarının ardından mimari ve dekoratif açıdan köklü değişim göstermişlerdir. Klasik Dönem’de başlayan bu değişim süreci oldukça bezeli cepheye sahip bir sahne binasının oluştuğu Roma Dönemi içlerinde sonlanır. Sonraki dönemlerde ortaya çıkan her bir inşa ve dönüşüm evresi, bir önceki evrenin mimari ve dekoratif niteliklerinin saptanmasında etken olan kalıntıların kapanmasına, genellikle de büyük oranda ya da tamamen ortadan kalkmasına neden olmuştur. Neyse ki, Kaunos’da yürütülen araştırmalar sırasında sahne binası kalıntılarının, antik tiyatro araştırmalarına önemli katkıda bulunabilecek beş farklı inşa ve dönüşüm evresi gösterdiği kesin olarak tespit edilmiştir. Bu çalışma kapsamında sahne binasının ilk evresi detaylı bir biçimde tartışılmaktadır. Düzenli bir yığmayla sadece her iki parados’da bulunan ve hiçbir suretle orkestranın zemin kaplamasına işaret etmeyen ana kaya kullanımı ve düz traverten bloklar sahne binasının, hatta tiyatronun ilk inşa evresiyle ilişkilidir. Bu yığma taşlar büyük bir olasılıkla ahşap ve kerpiçten yapılmış basit bir sahne binasının zemini olarak kullanılmıştır. Detaylı araştırmalar göstermiştir ki Kaunos tiyatrosunun en erken sahne binası en geç İ.Ö. 4. yüzyılın ilk yarısında oluşmuştur ve Küçük Asya’daki tiyatrolarda o ana kadar rastlanmayan bir özellikle her iki yanda kanatlarla (paraskenia) sınırlandırılmıştır. Bu en erken sahne binası daha sonraki evrelerin orkestrasının aşağı yukarı batı yarısını kaplamış ve Kentin Hellenistik ve Roma Dönemi tiyatrosunun çekirdeğini oluşturmuştur.

Abstract

Das Bühnengebäude von antiken Theatern, deren Entstehungszeit und Dimensionen mit der politischen, gesellschaftlichen und wirtschaftlichen Struktur der jeweiligen antiken Stadt zusammenhingen, wurden nach ihrer Erstentstehung im Hinsicht auf die Architektur und Ausstattung meist gründlich umgestaltet. Jede nachfolgende Bau- oder Umgestaltungsphase deckt die Ruinen der vorigen Phase zu, verursacht sogar teils oder gänzlich eine Zerstörung, die auf bauliche und konstruktive Einzelheiten der älteren Skene hinweisen könnte. Bei den Untersuchungen in Kaunos stellte man fest, daß die Ruinen am Skenengebäude glücklicherweise auf fünf verschiedene Bau- und Veränderungsphasen hinweisen, die zu den Forschungen der antiken Theater wesentlich beitragen können. Im Rahmen dieser Arbeit wird ausführlich auf die erste Phase der Skene eingegangen.Die Felsabarbeitungen und flachen Travertinblöcke vor dem Bühnengebäude, die in einem regelmäßigen Versatz lediglich an beiden Parodoi liegen und keinesfalls auf einen Bodenbelag der Orchestra hinweisen, lassen sich mit der ersten Phase des Bühnengebäudes, bzw. des Theaters in Verbindung bringen. Diese Steinsetzung diente höchstwahrscheinlich als Unterboden einer einfachen Konstruktion der Skene aus Holz und Lehmziegel. Die detaillierten Untersuchungen zeigten, daß die älteste Skene des kaunischen Theaters spätestens in der ersten Hälfte des 4. Jhs. v. Chr. entstand und an beiden Seiten mit Flügelbauten (paraskenia) begrenzt war, was an Theatern in Kleinasien bisher kaum anzutreffen ist. Sie nahm etwa die westliche Hälfte der Orchestra späterer Phasen ein und bildete den Kern des hellenistischen und römischen Theaters der Stadt.

Anahtar kelimeler: Kaunos; tiyatro; scenae frons; paraskenion; proskenion; periaktos; parodos