Dergiler / PHILIA / 2016 / Cilt: Suppl. 1
Apollonia ad Rhyndacum’dan Yeni Yazıtlar
- Dergi
- PHILIA
- Sayfa
- 882–890
- DOI
- —
Özet
Bu makalede 2011 yılında Bursa ili Nilüfer ilçesine bağlı Gölyazı köyüne Bursa Arkeoloji Müze Müdürü eşliğinde yapılan bir ziyaret sırasında tarafımızdan kopyalanan 5 adet yazıt ele alınmaktadır. Makalede tanıtılan 5 adet epigrafik malzemeden 4 tanesi (No. 2–5) Gölyazı Belediyesi Konferans Salonu bahçesinde yer alan küçük bir depoda, 1 tanesi (No. 1a-b) ise bizzat Gölyazı Belediye’sinin içinde bazı diğer yazıtsız arkeolojik eserlerle birlikte muhafaza edilmektedir. Belediye yetkililerinden alınan bilgiler bu yazıtların Apollonia antik yerleşimi sınırları içerisinden getirildiğini doğrulamaktadır, bununla birlikte söz konusu yazıtların kesin buluntu yerleri bilinmemektedir. Makalede ilk ele aldığımız eser bir lahit teknesinin ön yüz parçası üzerinde tabula ansata içerisine kazınmış ve üst tarafı eksik olduğu için sadece 6 satırı günümüze kalabilmiş M.S. 2. yüzyıl sonlarına (189–190 yıllarına) ait bir yazıttır. Lahit daha sonraki dönemlerde hangi amaçla olduğunu tam olarak bilmediğimiz bir şekilde (muhtemelen bir kuyu/çeşme ağzı) ters çevrilerek yeniden kullanılmıştır ve bu kısma yeni bir yazıt yazılmıştır. Bu yazıt ise hem harf karakterinden hem de Theodotos isimli bir spatharios’un zikredilmesinden dolayı Bizans Dönemi’ne tarihlenmektedir. Bir heykel kaidesi üzerine yazılmış olan ve Publius Marcius Firmianus isimli bir Zeus rahibinin Hera’nın heykelini dikmesiyle ilişkili olan ikinci yazıtımız, 6–7. satırlarında doğrudan bir tarih vermektedir. Apollonia kentinde Sulla Era’sının kullanıldığı iyi bilindiği için söz konusu yazıt ilk bakışta, özellikle de imparatorun tam bu tarihte Mysia’da ve olasılıkla Apollonia kentinde olması vesilesiyle, M.S. 124/125 yıllarına tarihlenmektedir. Ancak yazıtın ikinci satırında okunan harfler (ΥΜΠΙ . Ω), ilgili kısmın Ὀλ]υμπίῷ şeklinde tamamlanmasını zorunlu kılmaktadır. İmparator Hadrianus bu unvanı ancak M.S. 129’dan sonra aldığı için, önceki tarihleme geçerliliğini yitirmektedir. Makalede bu sorun üzerinde ayrıntılarıyla durulmakta ve sonuç olarak yeni bir tarihleme önerisi getirilmektedir. Üçüncü yazıtımız Bizans İmparatoru I. Tiberius (M.S. 578–682) ya da II. Tiberius (M.S. 698–705) dönemine tarihlenmekte ve yerel çapta bazı imar faaliyetlerine bulunmuş olan Theophilos (?) isimli bir şahsın mezar stelidir. 4. ve 5. no’lu yazıtlar ise fragman şeklinde günümüze kalmış olup, harf karakterleri göz önünde bulundurularak ilki yine Bizans Dönemi’ne, diğeri ise M. S. 3. yüzyıla tarihlenmelidir. Yazıtların çevirileri şu şekildedir:1a) “ - - - hayattayken bu lahdi kendileri ve Agrippas’ın eşi Aurelia Metrodora ve Agrippas’ın çocukları için 274 yılında (yaptırdı)”.1b) “ - - - Theodotos oğlu, kılıç taşıyıcısı (spatharios) Theodotos’un çabasıyla.”2) “Zeus rahibi Publius Marcius Firmianus, 209 yılında Hera’nın (heykelini) bütün altlığıyla birlikte - - -, Sabina ve vatanı için kendi cebinden diktirdi”. 3)“Burada (Fronto) oğlu övgüye layık Theophilos yatıyor. Buradaki bina yapımına ihtimam gösteren o, bir hastalık yüzünden imparator Tiberius zamanında, Mart ayının onuncu günü, 14. indiksiyon’da hayata veda etti”. 4) “ (Burada) Theophanes’in (kızı..aba yatıyor?) / (Keşiş Theophanes’in mezarı).
Abstract
In this contribution are presented five new inscriptions copied during a visit to the village of Gölyazı (Apollonia ad Rhyndacum) belonging to Nilüfer county of Bursa in 2011 under the supervision of Enver Sağır, the Director of the Bursa Archaeological Museum. Four of the inscriptions introduced here (nos. 2–5) are today in a small depot in the garden of the Conference Hall of the Municipality of Gölyazı, while one (no. 1a-b) is inside the municipal building itself. The verbal reports from the authorities related that these inscriptions were gathered from the ancient city and from its territory. However, unfortunately no precise data can be given concerning the exact find spots of these inscriptions. The first inscription dating from the end of 2nd century A.D. (to the years of 189-190) is carved on a tabula ansata, on the front side of a sarcophagus. Only six lines survive because the upper part of the chest is missing. The sarcophagus was turned down and re-used presumably as a basin of a fountain at a later time. On this side is another inscription carved and must apparently date to the Byzantine Period both from the lettering style employed and mentioning of a spatharios called Theodotos. In the second inscription carved on a limestone statue base, a priest of Zeus called Publius Marcius Firmianus erected a statue of Hera for his native land and Sabina and most probably to Hadrian himself, whose name and titles must have been carved on the broken part of the stone. Since it provides a date (τῷ θσʹ ἔτει) in lines 6 and 7 and, it is well known that the Sullan Era was used in the city of Apollonia, it can be dated at the first glance to the years of 124/125 A.D. Yet, in the article it is emphasized that this dating is problematic due to the fact that there are a few letter traces (ΥΜΠΙ .Ω) on the missing part of inscription, which could lead us to complete that line necessarily as Ὀλ]υμπίῷ, one of the titles of the emperor. Since Hadrian accepted the title only after 129 A.D., it makes this dating impossible. Taking this into account, a new suggestion concerning the dating of the inscription is made in the article. The third inscription dated to the reign of the Byzantine Emperor Tiberius I (578–682 A.D.) or Tiberius II (A.D. 698–705) is the funerary stele of Theophilos (?) who dealt with some local building activities and died of a sickness. The other inscriptions are fragmentary and can be dated to end of the 3nd century A.D. (no. 5) and to the Byzantine Period (no. 4) from the style of lettering employed.