Dergiler / PHILIA / 2016 / Cilt: Suppl. 1
Karadeniz Ereğli Müzesi’nden Herakles Aleksikakos’a Sunulan Bir Adağın Düşündürdükleri
- Dergi
- PHILIA
- Sayfa
- 682–698
- DOI
- —
Özet
Bu makalede Devrek’ten (Zonguldak) satın alınarak Karadeniz Ereğli Müzesi’ne kazandırılan yazılı bir heykelcik kaidesi tanıtılmaktadır. Kaidede yer alan yazıttan Asklepiodoros adında bir kişinin bir kehanet uyarınca heykelciği Herakles Aleksikakos’a adadığı anlaşılmaktadır. Bu adak objesi ve üzerindeki yazıt, Roma dönemi Bithynia bölgesinde ve bilhassa da adını mitolojik kurucusu olan Herakles’ten alan Herakleia Pontike (Karadeniz Ereğli) kentinde Herakles kültünün varlığına ve önemine; Herakles Aleksikakos’un niteliğine ve kökenine ve aynı zamanda da kehanet emrinin alınışı ve yerine getirilme usullerine dair düşünmeye sevk etmektedir. “Aleksikakos” epitheton’undan hareketle bu tanrının hastalıklardan ve kötülüklerden uzak tutan özelliklerinin olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu tanrının geçtiği en erken bilgi M.Ö. 429 yılına dayanmaktadır. Aristophanes’in “Kurbağalar” adlı eserinin yorumcusunun aktardığına göre Peloponnesos Savaşı’nın ilk yıllarında, Atina’da bir salgın felaketi baş gösterince, Melite demos’unda Herakles Aleksikakos için bir tapınak inşa edilmiş ve tanrının iyileştirici ve kahramanlık özelliklerini onurlandırmak için de Argos’lu ünlü heykeltıraş Hageladas tarafından tanrının bir heykeli yapılarak bu tapınağa konulmuştur. Asklepiodoros tarafından Herakles Aleksikakos’a yapılan adağın nedeni de yine tanrının söz konusu bu iyileştirme özelliğiyle ilişkili olduğu şeklinde yorumlanabilir. Muhtemelen bölgede baş gösteren salgına bizzat maruz kalmamak için Herakles tapınağında uyuyup rüya gördükten sonra rahiplerce salık verilen kehanete binaen (inkubasyon) ya da tanrıyla doğrudan iletişime geçtiği bir rüya sonrası bu adağı yerine getirmişti. Herakleia Pontike territoryumunda Herakles için bilinen ilk adak yazıtı olmasının yanı sıra, üzerindeki heykelcik Roma dönemi Bithynia bölgesindeki Herakles kültünün sürekliğini gösterir. Heykelcik üzerindeki “erkek figüre ait iki ayak”, “sopa” ve “aslan postu” betimlemeleri bu heykelciğin, orijinali Lysippos’a atfedilen meşhur Herakles Fernese’nin yerel bir atölyede üretilen yerel üslupla yapılmış bir benzeri olduğunu gösteriyor; “sopa altında bulunan domuz” ise Herakles’in on iki görevinden dördüncüsüne, yani Erymanthos yabandomuzunu yakalaması mythos’una bir göndermede bulunuyor.
Abstract
In this article an inscribed pedestal of a statuette held in the Karadeniz Ereğli Museum (Zonguldak/Devrek province) is presented. From the inscription it is understood that a man named Asklepiodoros, following the order of an oracle, dedicated the statuette to Heracles Alexikakos. This votive object and inscription encourage reflection on the presence and importance of Heracles’ cult in Roman Bithynia and specifically Heraclea Pontica, the city named after Heracles as its mythological founder, the origin and the character of Heracles Alexikakos, and the ways that orders given by oracles were received and enacted upon. Based on the epitheton “Alexikakos”, it is understood that this god’s qualities include warding off ill and mischief. The earliest mention of the god goes back to 429 BC when the commentator of Aristophanes’ Frogs notes that a shrine was built in his honour in the demos of Melitine following an outbreak of the plague at the beginning of Peloponnessian Wars, a statue of Heracles Alexikakos was created by the famous sculptor Hageladas of Argos for this shrine to honour the god’s healing and heroic character. The suggested purpose of the dedication by Asklepiodoros to Heracles Alexikakos is also related to the god’s healing qualities, and was the result of an order of the oracle after an incubation in the shrine of Heracles, or after a dream in which he had direct contact with the god, possibly in order not to be infected with the plague that affected the region. Besides being the first known votive inscription to Heracles in the territory of Heraclea Pontica, the statue demonstrates continuity of the cult of Heracles in Roman Bithynia. Representations of the “feet of a man”, “club” and “lion skin” on the statuette puts forth this as a local variation of the famous Heracles Farnese of Lysippos produced in a local atelier, “a boar under the club” makes a reference to the fourth of Heracles’ twelve Labours – the capture the Erymanthian boar.