Antik Dönem’de Orman Yangınlarının Önemine Dair

Özet

Bu yazı, Antik Dünya üzerine şimdiye kadar büyük oranda göz ardı edilmiş bir konu olan Eskiçağda orman yangınları hakkında bir ön çalışma olarak değerlendirilmelidir. Yazar yöntemsel ve teorik bir dizi değerlendirmenin ardından orman yangınlarına antik literatürde ne sıklıkta ve hangi kapsamda değinildiği sorusuna yanıt aramaktadır. Homeros’un dizelerinde büyük orman yangınları genellikle savaş sahnelerini dramatize etmek için biçemsel öğe olarak kullanılmaktadır. Yunan polis’lerinde ise yangınla mücadele için alınmış somut tedbirleri belirlemek bir hayli zordur. Yine de bundan bu temanın antik toplumlarda önemli bir sorun olmadığı sonucu çıkarılmaz. Atina’da “yangın önleme”ye sadece Aristoteles tarafından değinilmektedir. Diğer polis’lerdeyse memurların bu görevle hangi kapsamda sorumlu oldukları bilinmemektedir. Ağaçların kendiliğinden tutuşmaları fenomeni Antik Dünya’da ilgi uyandırmış ve Hellenistik Dönem doğa bilimlerinde ihtilaflı tartışmalara konu olmuştur. Her halükarda Lucretius’un yangın sebepleri tipolojisinin bugün dahi geçerliliğini koruması kayda değerdir. Bu incelemede söz konusu tipolojinin orman yangınlarına ilişkin malzemenin ilerideki çalışmaları olanaklı kılacak bir sınıflandırmaya uygun olduğu ortaya konmuştur.

Abstract

The present paper should be recognized as a preliminary study about forest fires in ancient times, which so far had been largely ignored in the studies of the ancient world. After some basic methodological and theoretical considerations the question is how often and in which context forest fires are mentioned in the ancient sources. In Homer’s epics huge forest fires are often used as a stylistic element to dramatize the description of battles. Furthermore it is difficult to characterize the impact of concrete firefighting measures in the Greek Poleis. However it is not necessary to assume that the issue was not relevant in the ancient societies. In Athens a “fire guard” is only mentioned by Aristotle, we do not known in which context magistrates were responsible for this task in other Poleis. The phenomenon of auto-ignition of trees found particular interest in the ancient world and it was controversially discussed in the natural science in the Hellenistic period. All in all it is remarkable that Lucretius’ typology of causes of fire is still valid today. In the course of this study it has been turned out that this typology is suitable to sort the material about forest fires to enable further studies.

Anahtar kelimeler: Orman yangınları, çevre sorunları, Homeros, Lucretius, Thukydides