Dergiler / PHILIA / 2020 / Cilt: 6
Likya Tanrıçası ẽni mahanahi: Yunan, Luvi ya da «Anadolu» Kökeni?
- Dergi
- PHILIA
- Sayı
- 2020 · Cilt: 6
- Sayfa
- 169–179
- DOI
- —
Özet
Yazar makalesinde Likçe’de ẽni mahanahi olarak anılan tanrıçanın yaygın görüşün aksine bir Bronz Çağ öncüsünün olmadığını ve bu yaygın görüşün bir yanlış yorumdan kaynaklandığını savunmak-tadır. Bu tanrıça Eski Frigce matar (kubileya) olarak adlandırılan ve sonra Kybele ile Magna Ma-ter’e dönüşen tanrıça ile de alakalı olamaz; ayrıca «Anadolulu» bir ana tanrıçadan da bahsedilemez, çünkü Anadolu ya da Küçük Asya dil ve kültür açısından hiçbir zaman bir bütünlük o-luşturmamıştır. Teorik olarak ẽni mahanahi «tanrıların anası» anlamına gelen Eski Yunanca μήτηρ ϑεῶν sözcüğünün çevrisi olabilir. Ancak; Tlos’ta ele geçen bir yazıtta Likya hava tanrısı Trqqas’ın ardından ẽni maha]nahi tamamlaması doğru ise bu tanrıçanın Yunan tanrıçası Leto ile özleştirilmesi daha büyük bir olasılıktır. Bu tanrıça ilk kez İÖ 400 civarında Yunanca kaleme alınan dinast Erbbina ile ilişkili yazıtlarda belgelenmiş olsa da Likya’ya çok daha erken bir dönemde ithal edilmiş olmalıdır.
Abstract
The Lycian designation ẽni mahanahi has no Bronze Age Luwian predecessor, contrary to what is often supposed: This belief is based upon a misunderstanding. There is also no connection between this goddess and the Old Phrygian goddess called matar (kubileya), becoming later the Greek Kybele and the Roman Magna Mater, and the habit of speaking of an ‘Anatolian’ mother goddess is based on a false precondition, because Anatolia (or Asia Minor) was never a linguistic or cultural unity. Ẽni mahanahi could theoretically be a translation of Greek μήτηρ ϑεῶν, ‘mother of the gods’, but if, following mention of Trqqas, the Lycian weather god, in an inscription from Tlos, the words ẽni maha]nahi are to be restored, then an identification with the Greek Leto is still plausible. This goddess is probably attested in Lycia first by the Greek inscriptions of the dynast Erbbina around 400 BC, but may well have been imported significantly earlier.