Dönemlendirme Çalışmaları ve Osmanlı-Türk Müziği Tarihyazımı: Bir Bilanço Denemesi

Özet

Geniş bir zaman dilimi üzerine yoğunlaşan tarih çalışmaları için dönemlendirme neredeyse kaçınılmaz bir tartışma başlığı niteliğindedir. Buna rağmen dönemlendirmeyi tarihyazımında başlı başına bir yöntem olarak ele alan inceleme sayısı oldukça kısıtlıdır. Bu nedenle çoğu zaman, uzun zaman dilimleri üzerinde çalışan araştırmacılar kendi dönemlendirme teorilerini geliştirmek zorunda kalmıştır. Bu çerçeveden Osmanlı-Türk müziğine bakıldığında ise dönemlendirmenin yine oldukça tartışmalı bir başlık olduğu kolaylıkla söylenebilir. Bu çalışmada dönemlendirmenin bu tartışmalı yönleri gerek tarihyazımı gerekse de Osmanlı- Türk müziği ve kültürü çalışmaları üzerinde ele alınmıştır. İlk bölümde araştırmanın genel kapsamını çizdikten sonra, ikinci bölümde tarih, mimari ve müzik alanlarında bugüne kadar ortaya atılmış dönemlendirme önerilerinin bir bilançosu çıkarılarak, Osmanlı-Türk müziğinde dönemlendirmenin önemine dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Öne çıkan bazı dönemlendirme başlıkları ile çokça tartışılan kaynak verisinin genişletilmesi fenomeni üzerinde durulması amaçlanmıştır. Başta Fernand Braudel ve Reinhart Koselleck olmak üzere tarihsel zaman teorisi üzerinde çalışan bazı araştırmacıların yaklaşımlarını referans alarak Osmanlı-Türk müziğinde dönemlendirmeye nasıl yaklaşılabileceği üzerine bir yol haritası çıkarılmaya çalışılmıştır. Makale Osmanlı-Türk müziği ve kültür tarihi dönemlendirmesi üzerine öncelikli bazı tartışma konularına dikkat çektikten sonra, bu tartışmaların tarihsel icra mefhumu ile olan ilişkisine değinerek sonlanmaktadır.

Abstract

Periodization is a fundamental subject in historiography, and it is inevitable to call upon itin a study on the past. Nevertheless, it is difficult to come across research on general aspectsof periodization. Therefore, scholars studying long time periods in the past have had todevelop their own periodization theories. When we look at the field of Ottoman-Turkishmusic from this perspective, surely it can be said that periodization is a highly questionabletopic. This article aims to discuss periodization in terms of both historiography and Ottoman-Turkish culture and music studies. After explaining the scope of the research in the firstpart, the second part of the article focuses on a list of different periodization suggestions inhistory, architecture, and music in somewhat chronological order and tries to emphasize theimportance of the issue of periodization in Ottoman-Turkish music studies. In this way, thearticle aims to reconsider the necessity of broadening historical sources for Ottoman-Turkishmusic and reflects on some of the predominant periodization debates. The study is based ona structuralist view of periodization considers the works of scholars such as Fernand Braudeland Reinhart Koselleck, who worked on historical time theory. Finally, the article concludes byreferring to the predominant debates on periodization in Ottoman-Turkish music and culturalhistory and to the relationship of these debates to historically informed performance.

Anahtar kelimeler: dönemlendirme, tarihsel zaman, Osmanlı-Türk müziği, üslup