MUTEZİLE ÂLİMİ KÂ’BÎ’NİN KELÂMCILIĞI VE TEVHÎD KONUSUNDAKİ GÖRÜŞLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

A REVIEW ON THE SCHOLARHIP OF MU‘TAZILĪ THEOLOGIAN AL-KA‘BĪ REGARDING HIS VIEWS ON TAWHĪD

Özet

Mu‘tezile’nin Bağdat ekolüne mensup bir kelâm bilgini olan Kâ‘bî,Basra ve Bağdat gibi ilim merkezlerinde bulunduktan sonra birsüre Horasan’da yaşamıştır. Mu‘tezile içinde reislik derecesine ulaşanKâ‘bî, bir misyon gereği Horasan’a gitmiş ve bölgede Mu‘tezilîgörüşlerin yayılmasını sağlamıştır. Bu yüzden özelde Ka‘bî’nin,genelde Mu‘tezile’nin kelâmî görüşleri İmam Mâtürîdî tarafındaneleştiriye tabi tutulmuştur. Öte yandan Kâ‘bî’nin kaleme aldığı birçokeser arasından en önemlisi olan Kitâbu’l-maḳālât, Eş‘arî’ninMaḳālât’ının da kaynakları arasında yer almıştır.Esasında müstakil bir eser olan, fakat daha sonra Ka‘bî tarafındanKitâbu’l-maḳālât’ın beşinci bölümü yapılan ‘Uyûnü’l-mesâʾilve’l-cevâbât isimli eseri, kelâmî polemiklere yer verdiği önemli bireseridir. Ağırlıklı olarak varlık konusunu ele alan bu eser, bilgi vesıfat konularını da ihtiva etmektedir Burada Kâ‘bî, sıfat anlayışınınçerçevesini ortaya koyarak tevhîd algısını ve bununla ilgili delilleriaçıklamaktadır.Bu makalede genel olarak Kâ‘bî’nin kelâmî yöntemi, temel görüşlerive Mu‘tezile içindeki rolü ele alınmış, özelde ise tevhîd ilkesi hakkındakidüşünceleri ‘Uyûnü’l-mesâʾilve’l-cevâbât adlı eseri üzerindendeğerlendirilmiştir.

Abstract

Al-Ka‘bī is a theologian of the Baghdad Muʿtazila School, who livedmostly in Khorasan after being in the scholarly circles of Basraand Baghdad. Being one of the eminent scholars of Mu‘tazila, hetravelled to Khorasan as a mission to spread theMu‘tazilī viewsin the region. For, al-Māturīdī’s general criticism on the Mu‘tazilausually targets al-Ka‘bī. On the other hand, the most importantwork of al-Kaʿbīamong many, Kitāb al-Maqālāt, was also among thesources ofal-Ash‘arī’s Maqālāt.Authored primarily as a separate work, ‘Uyūn al-masā’ilwa’ljawābātis on the theological polemics that soon incorporated asthe fifth chapter of his Kitāb al-Maqālāt. Though it mainly holds discussions on existence, it also includes different topics onknowledge and divine attributes. In his work, al-Ka‘bī examines theMu‘tazila perception of tawhid by framing the understanding ondivine attributes and explaining his proofs on it.In this article, al-Ka‘bī’s method of Kalām in general, his principalviews and his role in the Mu‘tazila have been taken into accountand his elaboration of the tawhid principle has been analysed inaccordance to his work ‘Uyūn al-masā’ilwa’l-jawābāt.Keywords:.

Anahtar kelimeler: Kelâm, Mu‘tezile, Kâ‘bî, Mâtürîdî, Tevhîd, ‘Uyûnü’l- mesâ’il