OSMANLI YÖNETİMİ DÖNEMİNDE URMİYAʼDA YAŞAMIŞ AŞİRETLER: AFŞARLAR

Özet

Geçen yüzyılın 80ʼli yıllarında Azerbaycanʼda Osmanlı Arşivbelgelerinin öğrenilmesi ve araştırılmasına başlanılmış oldu. Makale 1728tarihli “Halhal ve Urmiya Livalarının Mufassal Defteri” arşiv belgesibünyesinde yazılmıştır. Belgede Osmanlı hakimiyeti döneminde Urmiya,Halhal ve Salmas arazilerinin idari bölümü, sosyo-ekonomik durumu, nüfusu,dini-demografik durumu ile ilgili net bilgiler yeralmaktadır.“Defter”in verilerine göre, Osmanlı dönemi Urmiya bölgesindeyaygın şekilde göçebe ve konar-göçer aşiretler, özellikle, Afşar aşireti aileleriyaşamış oldukları görülmektedir. 6 mahalleli Urmiya şehrinin özellikle Çarşımahallesinde İmanlı, Kasımlı, Areşli, Haydarlı, Alibeyli, Kara Hasanlı vediğer Afşar ailelerinin yaşaması ilginçtir. Belgede Urmiya şehri Afşarları üçünbelirlenmiş vergiler üzerine kayıtlar geçmemektedir. Bu ise sözkonusuailelerin uğraşım alanı ile ilgili net fikirler söylemekte zorluk yaratmıştır.Bazen “Afşar”, bazen de “Avşar” olarak adı geçen bu Aşiretlerin,genelde, çoğunlukla hayvancılıkla uğraşmış oldukları bellidir. “Defter”inverileri bunun aksini göstermektedir. Nitekim, Urmiya bölgesi Afşarlarınınhayvancılıkla yanısıra, tarım, bağ-bostancılık, arıcılıkla uğraşmış oldukları vebununla ilgili devlet hazinesine belli hacimde vergi ödemiş olduklarıbelirtilmektedir.İşte bu “defter”, zamanında Safevi I Şah Abbas (1587-1629)tarafından Abivert ve Horasanʼdan Urmiya ve Sulduz topraklarına sürülmüşbüyük Türkman aşiretlerinden biri olmuş Afşarlarʼın XVIII yüzyıl başlarıUrmya bölgesinde Osmanlı yönetimi döneminde mevcut olmuş yaşam tarzı,uğraşımı, sosyo-ekonomik durumu, bölgedeki demografik ve dini-etnikduruma etkisi üzerine elimize henuz bilinmeyen bilgiler sunmaktadır.