ZERDÜŞTÎLİK İLE İŞRAK HİKMETİ ARASINDA DÜALİZM ÜZERİNDEN BİR MUKAYESE

Özet

Bu çalışmanın konusu Zerdüştîlik ile İşrak Hikmeti arasında düalizmüzerinden bir karşılaştırma yapmaktır. Konu, Zerdüştîliğin kutsal kitabıAvesta ve İşrak Hikmeti’nin öncüsü Sühreverdi’nin Hikmetu’l-İşrak gibieserlerinden hareketle ele alınmıştır. Çalışmada, düalizm düşüncesininZerdüştîlik ve İşrak Hikmeti’ndeki karşılığı yansıtılmaya çalışılmış ve her ikidüşünce sisteminde bulunan benzerlikler ve farklılıklara dikkat çekilmiştir.Bu çalışmada amaç, kadim İran düşünce mekanizmasının sonraki dinî vefelsefî düşünceler üzerindeki etkilerinin izini sürmek, din ve felsefeninönemli bir konusu olan düalizmin aynı coğrafyanın farklı dönemlerindeortaya çıkmış iki gelenekte nasıl yorumlandığını tespite çalışmaktır. Buçalışmayla; İranî düşüncenin belki de ana damarı kabul edilen düalizmin hemZerdüştîliğin hem de İşrak Hikmeti’nin en önemli düşünsel kodlarındanolduğu, her iki düşünce sisteminin metafizik konularda düalizme benzeryorumlar getirdikleri ancak materyaller dünyasında birbirlerinden oldukçaayrıştıkları sonucuna varılmıştır. Nitekim Zerdüştîlik’te maddi form, ruhanîvaroluşun tamamlayıcısı ve tanrısal yaradılışın mükemmelleşen formu ikenİşrak Hikmeti’nde tıpkı Maniheizm’de olduğu gibi, nurun battığı, söndüğü veböylece tekamül yolunda kurtulması gereken bir engel olarak görüldüğüanlaşılmıştır.