Kafkasya’da Ruslaştırma Siyaseti (XIX. Yüzyıl ve XX. Yüzyıl Başları)

Özet

XIX. yüzyılda sınırlarını Kafkasya ve Türkistan’a uzatan Rusya İmparatorluğu, Slav kökenli olmayan nüfusunu da arttırmış oldu. Bu yapıyı bir arada tutmanın yollarını arayan Rusya, din ve dil alanlarındaki farklılıkları XIX. yüzyılın sonlarına doğru kaldırmayı amaçladı. Artan Rus milliyetçiliğinin ve siyasi gelişmelerin ortaya çıkardığı bu tutum, Rusça literatürde “Rusifikatsiya” yani “Ruslaştırma” olarak adlandırılmaktadır. Bu politika bağlamındaki uygulamalar, bazı Rus bürokratlara göre uygar bir toplum yaratmayı amaçlıyordu. Bazılarına göre ise, Ruslaştırma değil Ruslaşma olarak gerçekleşen eylemler de vardı. Ruslaşma, kendisini iktidar ve gücün yanında göstermek isteyenlerin tercihi olarak ortaya çıkıyordu. Bu gruplar, devletin kimliğine ve ideolojisine bağlılık gösteriyor ve kendisini bir süre sonra Rus olarak tanımlıyordu. Ruslaştırma siyaseti, Kırım Savaşı sonrası yükselen Rus milliyetçiliğinin yansıması olarak kendini göstermeye başladı. II. Aleksandr’ın 1881’de suikasta kurban gitmesinin ardından, Rusya sınırları içerisindeki farklı kimlikler düşman olarak algılanmaya başlandı. Kafkasya gibi çok uluslu yapıya sahip bölgede, sorunlar ve devletin tepkileri önemli gelişmelere yol açtı. Ruslaştırma politikasının din ve eğitim alanındaki yansımaları, Rus olmayanların isyana varan eylemleriyle sonuçlandı. Rusya, 1905 İhtilalinin ardından Ruslaştırma siyasetinden bir süreliğine geri adım atmak durumunda kaldı. Bu çalışmada, Ruslaştırma siyasetinin ne gibi sonuçlar doğurduğu üzerinde durularak, Kafkasya’daki milliyetçilik ve bağımsızlık hareketleri üzerindeki etkileri incelendi. Bütün bu gelişmeler Rusça arşiv kaynakları ve literatür yardımıyla değerlendirilmeye çalışıldı.

Abstract

The Russian Empire, which ruled over an area from the Caucasus to Central Asia, also hosted a significant portion of non-Slavic population throughout the nineteenth century. Looking for ways to keep this demography together, Russia aimed to get rid of differences in areas of religion and language by the end of the century. This attitude, which emerged from a growing Russian nationalism and political developments, is called "Rusifikatsiya" in Russian historiography. According to some Russian bureaucrats, the practices in this policy aimed at creating a civilized society. According to others, these policies were not a form of Russification but just an acculturation into Russian culture, i.e. Ruslation. Ruslation was carried out by those who wanted to show themselves with power, and connected themselves to the identity and ideology of the state. The Russification policy began to manifest itself as a reflection of the rise of Russian nationalism after the Crimean War. After the assassination of II. Aleksandr's in 1881, different identities within Russian borders began to be perceived as enemies. In the region with a multinational structure like the Caucasus, problems and reactions of the state led to significant developments. Reflections of the Russification policy in the field of religion and education resulted in the revolt of non-Russian actions. After the 1905 Revolution, Russia had to step back from the Russification policy. This study will examine the effects of the Russification policy on nationalism and independence movements in the Caucasus. All these developments were tried to be evaluated with the help of Russian sources.