Dergiler / Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi / 2017 / Cilt: 2 #85026
16. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı Yönetiminde Nahçıvan Sancağı
- Sayfa
- 60–72
- DOI
- —
Özet
Osmanlı-Safevî mücadeleleri sırasında birçok kez el değiştiren ve kanlı savaşlara sahne olan Nahçıvan, ilki 1588-1603, ikincisi 1724-1735 yılları arasında olmak üzere 2 defa sancak olarak Osmanlı yönetiminde kaldı. Nahçıvan, Revân eyâletinin bir sancağıydı.1588-1603 yılları arasında Revân Eyaleti, “Revan ve Nahcıvan Eyaleti” olarak da adlandırıldı. Nahcıvan Sancağı, 12 mahallesi bulunan Nahcıvan ile Gökçe, Mevâzi-i Hatun, Dereşahbûz, Arslanlu, Karabağ, Dereçam, Bazarçay nahiyelerinden oluşmaktaydı. Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalı olan Nahçıvan sancağında bazı köylerin gelirleri ile ihtisab, boyahâne, şemhâne, bâc-ı bazar, tamgâ-i siyah, Nahçıvan tuz ocakları gelirleri ve cizye vergisi pâdişâh hâslarına dâhildi. Bazı köyler ise ulûfeleri hazîneye kalmak şartı ile Revân ve Nahçıvan kalelerindeki askerlere timar ve zeâmet olarak verilmişti. Osmanlı yönetimi sırasında şehirde çeşitli eserler (cami, hamam, medrese, darphane) yapıldı. Çalışmamızda Osmanlı arşiv belgeleri ışığında Nahçıvan Sancağının toplumsal ve ekonomik durumu ticaret ve zanaatlar ile şehirde yapılan eserler ve kurulan vakıflarla sancakta bulunan askeri birlikler gibi konulara yer verilecektir.
Abstract
Nahcivan, a border region that witnessed bloody battles during the centuries of the Ottoman-Safavid rivalry, became a part of the Ottoman administrative structure twice in the period covered 1588-1603 and 1724-1735. In the Ottoman provincial administration, it was a sanjak (district) of the Revan eyalet (province). After the annexation of Nahcivan to the Ottoman realm, the province was called the “Revan and Nahcivan province” between 1588 and 1603. The sanjak of Nahcivan consisted of seven subdistricts (nahiye) and the city of Nahcivan that had twelve quarters (mahalle). The subdistricts were Gökçe, Mevâzi-i Hatun, Dereşahbûz, Arslanlu, Karabağ, Dereçam, and Bazarçayı. The economic life in the Nahcivan sanjak was based on agriculture and animal husbandry. The revenues from the sanjak – direct incomes of some of the villages and the salt mines and the taxes that were collected from council tax (ihtisab), dyeing place (boyahâne), candle mill (şemhâne), market dues (bâc-ı bazar), custom dues (tamgâ-i siyah), and poll-tax (cizye) - were all transferred to the imperial treasury as the revenues (hass) of the sultan. Besides, some of the villages were granted to the janissaries that were stationed in the garrisons of the Revan and Nahcivan fortresses in the form of timar and zeamet in an exchange of their regular salaries (ulufe). The Ottoman administration built a number of social, cultural, religious, and economic institutions in Nahcivan. These institutions included mosques, baths, madrasa, and mint. Based on the Ottoman archival records, this paper will demonstrate the social and economic life in the Nahcivan sanjak by putting an emphasis on the Ottoman institutions that were established in the region.