Osmanlı Kaynaklarına Göre Gedik Ahmed Paşa’nın Kırım Seferi

Özet

II. Murad döneminde iç oğlan olarak Enderun’a intisap eden Gedik Ahmed Paşa, Arnavut asıllı bir devlet adamıdır. Kaynaklarda 1461’den itibaren adı geçmeye başlayan Paşa’nın Larende, Ermenek, Alaiyye ve Silifke’nin zaptında gösterdiği başarılar onun devlet kademelerinde hızla yükselmesine sebep olacaktır. Ayrıca devşirme olması da sarayda baş gösteren rekabette onun lehine olan önemli unsurlardan birisidir. Fatih Sultan Mehmed’in Karadeniz’i bir Türk gölü haline getirme düşüncesi doğrultusunda 1475’de Kırım’a gönderilmiş ve Kefe, Azak, Menkub gibi yörenin önemli şehirlerini zapt etmeyi başarmıştır. Bu arada Kırım Hanlığı da resmen Osmanlılara tabi hale getirilmiştir ki bu hal üç asır devam edecektir. Esasen Trabzon’un fethiyle Acara bölgesine kadar bütün güney Karadeniz sahilleri Osmanlı’nın eline geçerken Asya, Avrupa ve İskandinavya ile ticarette önemli bir merkez konumunda bulunan Kırım’ın da zaptı kaçınılmaz hale gelmişti. Ayrıca mümbit topraklara da sahip olan Kırım, daha önce Ceneviz-Venedik rekabeti yüzünden her yönden yıpranmıştı. Dolayısıyla bu rekabete de son vermek de gerekiyordu. Neticede uzun bir süredir gelişmeleri sabırla izleyen Fatih Sultan Mehmed, Kırım’da Eminek Bey önderliğinde başlatılan isyanı bahane ederek Gedik Ahmed Paşa vasıtasıyla Basarapya‘dan Yabugermen’e kadar Karadeniz’in kuzey sahillerine de hâkim olacaktır. 18 Kasım 1482’de idam edilen Ahmed Paşa’nın Cem Sultan’ın lalalığını yapmış olması hasebiyle II. Bayezid’in gazabına uğradığı yönünde bir görüş mevcut ise de esas meselenin Otlukbeli Muharebesi’nin hemen öncesinde Gedik Ahmed Paşa ile Şehzade II. Bayezid’in aralarında geçen tartışma olmalıdır. O arada ülkenin değişik yerlerinde pek çok hayratın da bânîsi olan Ahmed Paşa, Osmanlı kroniklerinde önemli bir yer işgal eder ve hiç savaş kaybetmemiş paşalardan birisi olarak zikredilir.

Abstract

Gedik Ahmed Pasha, who entered Enderun as an“içoğlan” in the period of Murat II, is an Albanian –born statesman. After 1461 while Ottomans were captured the Larende, Ermenek, Alaiye and Silifke the pasha’s role in this success posses trough sources. So that he rised rapidly in the state levels. Also the fact that he was a devshirme is an important element in favor of the competition, which loom in the palace. Gedik Ahmed Pasha, as the depending of Fatih Sultan Mehmed's desire of turning the Black Sea into becoming a Turkish homeland, was sent to Crimea in 1475 and has succeeded in capturing important cities such as Kefe, Azak, Menkub. Meanwhile, the Crimean Khanate was officially subordinated to the Ottoman Empire, which will continue for three centuries. Substantially with the conquest of Trabzon, all the southern Black Sea coastal areas up to the Acara region became Ottoman lands, and the capture of the Crimea, which is an important center for trade with Asia, Europe and Scandinavia, became inevitable. In addition, the Crimea, which also has fertile lands, had been quite worn out from all sides because of the Genoese-Venetian rivalry. So it was also necessary to put an end to this competition. As a result, Fatih Sultan Mehmed, who has been following the developments for a long time, has excused there bellion initiated by Eminek Bey in Crimea and by means of Gedik Ahmed Pasha will be com ethe Azak Sea the Turkish lake by rapidly taking other region sun derits control and the North Black Sea coasts from Basarapya to Yabugermen will become Ottoman dominance.Gedik Ahmed Pasha, executed in 18 November 1482. There is on opinion about this fate that because he had done the “lalalık” of Cem sultan he exposed to II. Bayezid’s wroth. But the real issue is that there should be a discussion between Gedik Ahmed Pasha and Şehzade II. Bayezid just before the battle of Otlukbeli. In the meantime, in many places in the country, foundering of the charities Ahmed Pasha, who occupied an important place in the Ottoman chronicles, is one of the pahsas who have never lost their war in their lives according to Ottoman chroniclers.