Osmanlı Tekkelerinde Beslenme XVI. Yüzyılda İstanbul'daki Halveti Tekkeleri Örneği

Nourishment in the Ottoman Dervish Lodges: The Example of Halwati Lodge in Istanbul in the 16th Century

Özet

XVI. yüzyılda İstanbul'da mevcut Halveti tekkeleri beslenme ihtiyaçlarını karşıladıkları yer açısından kendi matbahı olan tekkeler, beslenme ihtiyacını mensup olduğu külliyenin imaretinden karşılayanlar ve beslenme ihtiyacını nereden karşıladığı bilinmeyen tekkeler olarak üç gruba ayrılıyordu. Tekkelerin sağladığı beslenme imkanlarından ise tekke personeli, şayet tekke külliye içinde bulunuyorsa külliyenin diğer birimlerindeki görevliler, tekkenin etrafında yaşayan fakir fukara, tekkede konaklayan misafirler, mübarek gün ve gecelerde tekkeye gelen giden herkes istifade edebiliyordu. Tekkelerin geniş toplumsal kesimlere hizmet vermesi birçok kişinin tekkelerle irtibata geçmesini sağlıyordu. Vakfiyelerde beslenme için ayrılan tahsisat, yemek hazırlayan görevliler, matbahta kullanılan alet ve edevat gibi hususlarda ayrıntılı açıklamalar yapılmaktadır. Ancak tekke matbahlarının fiziki özellikleri konusunda kısıtlı bilgiler vardır. Tekke matbahları imaret gibi faaliyet gösteren devasa büyüklükte yapılar olabildiği gibi daha mütevazı boyutlarda da olabiliyordu. Matbahlar mekânsal açıdan incelendiğinde genellikle tekke matbahının selamlık ünitesi birimlerinin yakınına yerleştirildiği tespit edilmektedir. Vakıf belgelerinde matbah dışında taamhane, kilar, fırın gibi beslenme birimlerden de bahsedilmektedir. Bu yapılar da çoğunlukla tekke matbahının yanında konumlandırılıyordu.

Abstract

In the sixteenth century of Istanbul, the Khalwati convents could be classified into three groups considering how they satisfy the need for food; the convents with its own kitchen, the convents that supply the food from the imaret of the complex, the convents about which we have no information where to meet the need for food. The convents were serving meals to the the convent staff, the household of the sheikh, the staff of other units in the complex -if the convent was constructed in a complex, the poor, the guests that spent the night in the convents and the guests on blessed days and nignts. Owing to serving food to a large segment of society, the convents got in touch with many people. Although the fund for feeding people, the staff who prepares food and kitchen utensils etc. were registered in detail in vakf documents, it is possible to find limited information about architectural details of the convent kitchens. Convent kitchens could have been in modest dimensions as well as large scale structures operating like imaret. When the kitchens are examined from a spatial point of view, it is seen that the convent kitchen was placed near the units of the "selamlık" unit. In the vakf documents also, feeding units such as "taamhane", "kilar", "fırın" are mentioned. These structures were mostly located near the convent kitchen.