Yük Taşımacılığından Devlete İsyana: Ermeni Hamallar

Özet

Yük taşıyan insanlar bir devletin sosyal ve siyasi hayatında ne kadar etkili olabilirler? Anadolu’nun farklı kentlerinde ve bilhassa başkent İstanbul’da, daha çok iskele ve limanlarda çalışan Ermeni hamallar incelendiğinde bu soruya çok ilginç cevaplar bulunabilir. Mahallelerden ziyade han ve bekâr odalarında yaşayan ve sayıları on binlerle ifade edilen bu güçlü topluluk, bazen Avusturya gibi bir devletin boykotunda bazen de kilise ve mekteplerin iane tedarikinde ya da Hınçak ve Taşnak gibi Ermeni komitelerinin tertiplediği etnik bir isyanda karşımıza çıkmaktadır. Zamanla hamallık mesleğinden farklı bir kimliğe bürünen bu potansiyel güç, lokal sevkle memleketlerine gönderilmelerine rağmen önemli bir kısmı bağımsız Ermenistan düşüncesi nedeniyle Romanya ve Bulgaristan gibi Balkan coğrafyasını ikinci vatanları gibi görüp I. Dünya Savaşı’nda Rus ordusunun gönüllü neferleri haline gelmişlerdir. Dolayısıyla sosyal tabakanın en alt grubu sayılan hamalların Osmanlı Devleti’nde dengeleri değiştirebilecek ağırlığa sahip oldukları söylenebilir.

Abstract

How could effective porters be in the social and political life of a state? Some interesting answers can be found to this question by evaluating the Armenian porters who worked in all around Anatolia and particularly in the ports of the Ottoman capital, Istanbul. The Armenian carriers, whose amount reached tens of thousands, lived in bachelor rooms rather than neighborhoods. They were so strong that they supported Habsburg boycott, that they supplied the church and the schools, and that they participated in the ethnic rebellions, which were triggered by Armenian committees like Dashnak and Hınchak. Although Armenian Carriers was sent to their home cities with local exportation because of their potential threat to public security, they cooperated with the Russian Army in the Great War for the establishment of their nation-state as Bulgaria and Romania. Therefore, porters, who belonged to the lowest class of society had the power to change the balances of the Ottoman State.