LOZAN ANTLAŞMASI VE TASFİYE TALEPNAMELERİ KAPSAMINDA MÜBADİLLERİN 1923 VE 1930 YILLARI ARASINDA İZMİR KENTİNE İSKANI

THE SETTLEMENT OF THE EMIGRANTS IN İZMİR BETWEEN 1923-1930 ACCORDING TO THE TREATY OF LAUSANNE AND LIQUIDATION REQUISITIONS

Özet

Kurtuluş Savaşı’nın ardından Yunanistan ve Türkiye’deki Müslümanlar ile Gayrimüslim nüfus arasında yaşanan sorunları çözmek amacıyla 30 Ocak 1923 tarihinde Yunanistan ile Türkiye arasında “Türk-Rum Nüfus Mübadelesine İlişkin Sözleşme ve Protokol Anlaşması” imzalanmıştır. Böylece yaklaşık 2 milyon kişiyi kapsayan mübadele uygulaması ile toplumsal ve mekânsal gelişimi etkileyen önemli bir dönüşüm süreci başlamıştır. Mübadele her iki ülkedeki şehirlerin gelişiminde önemli bir role sahiptir. Günümüze kadar devam eden etkinin anlaşılması, Türkiye’de İzmir kentinin mekansal ve sosyal gelişiminin algılanması açısından oldukça kritiktir. Bu çalışma, Anadolu’nun en büyük şehirlerinden biri olan İzmir’in mübadeleden nasıl etkilendiğinin anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Böylelikle tasfiye talepnameleri ve literatür araştırmalarıyla mübadiller hakkında detaylı bilgilere katkı sağlanması ve şehrin mekansal ve demografik tarihine ışık tutulması hedeflenmektedir. Kullanılabilecek en önemli kaynaklardan biri olan tasfiye talepnameleri, mübadilin kişisel, ailevi, mesleki ve mülkiyet bilgilerini içermektedir. Bu çalışmada, mübadillerin İzmir kentindeki net yerleşim alanları 6,414 adet talepname analiz edilerek tespit edilmiştir. Ayrıca, bu zorunlu uygulamanın her iki ülkede de sadece siyasi ve ekonomik bir kırılma noktası olmadığının, aynı zamanda insanlar ve şehirler için oldukça üzücü bir deneyim izlendiğinin de altı çizilmektedir.

Abstract

After the Greco-Turkish War, the “Convention concerning the Exchange of Greek and Turkish Populations and Protocol” was signed on January 30, 1923 to solve minority issues between Turkey and Greece. Accordingly, a remarkable alteration process started transforming the social structure and spatial development of the settlements by the exchange of nearly 2 million people. The population exchange played an essential role in the development of the cities in both countries. Understanding the impact of surviving to the present day is quite critical in terms of the perception of the spatial and social development of İzmir in Turkey. This study helps to realize how İzmir, one of the greatest cities in Anatolia, which was influenced by the exchange. Thus, it aims to contribute to detailed information about the emigrants and shed light on the city’s spatial and demographic history via liquidation requisitions and literature researches. Liquidation requisitions, one of the most significant sources that can be used, include the personal information of the emigrant such as his/her name, his/ her family, occupation, and the belongings. In this study, the exact settlement areas of the emigrants settled in İzmir were determined by analyzing 6,414 documents. Furthermore, it also underlines that this compulsory practice is not only a political and economic breaking point for both countries but also that it reveals the distressing experience of the people and cities.