Hilmi Baba b. Hüseyin Bosnevî’nin Hicret Risâlesi Üzerine Bir Değerlendirme

Özet

Osmanlı Devleti için 19. asrın son çeyreğine, “hüzün yılları” diyebiliriz.Zira onun, Fatih devrinden (1451-1481) II. Abdülhamit’in (1876-1909)tahta geçmesine kadar dört yüz yıldan fazla kaldığı Balkanlar’dan veözellikle Bosna-Hersek’ten beklenmedik bir şekilde çekilmesi, ardındanAvusturya-Macaristan’ın ülkeyi 1878’de işgalinin, toplumsal ve siyasalalanda etkileri derin ve geniş olmuştur. Bu durum karşısındaBoşnaklar yer yer direnişe geçmişlerse de başarılı olmamışlardır.Habusburg (Avusturya) yönetiminin Boşnak Müslümanları asimileetmeye kalkışması karşısında, Türkçe yayımlanan Vatan gazetesi vediğer matbuatta Bosna-Hersek’teki Müslümanların durumu veülkeden hicret/göç sorunu; Bosna’nın dârulharp olduğu,Müslümanların dârulislâm olan Osmanlı topraklarına göç etmesigerektiği, önemli meselelerden biri olarak tartışılmıştır.Bu dönemde hicret ve dârulharp tartışmalarına katılan ve bu husustaHicret Risâlesi kaleme alanlardan biri de Hilmi Baba b. HüseyinBosnevî’dir. Bosnevî çalışmasını, Bosna’nın dârulharp olduğu vehicrete gücü yetenlerin dârulharpten İslam beldelerine hicretetmelerinin farz olduğu tezi üzerine oturtmaktadır. Çalışmada delilolarak sunulan âyetlerin yorumu Hâzin, Nesefî, Beğavî ve Râzî vb. gibitefsirlerden, hadisler Ebû Dâvûd, Nesâî ve Beyhakî vb. hadismecmuaları ve şerhlerinden alınmıştır. Süleymaniye Kütüphanesi,İbrahim Efendi 421’de bulunan ve müellif hattı olan Bosnevî’ninçalışması, Bosna’nın kesin olarak dârulharp olduğunu kabul etmekleberaber, bunun nedenini ortaya koyamamıştır.Bu çalışmada işgal sonrası Boşnaklar arasında kafa karışıklığınaneden olan hicret/göç olgusu ve Hilmi Baba’nın Hicret Risâlesi elealınmaktadır.