İlk Dönem İslâmî İlimlerde Önemli Bir Merkez Tiflis

Özet

Gürcistan ve buranın idare merkezi Tiflis, Hz. Osman döneminde (23-35/644-656) Habib b. Mesleme’nin başında bulunduğu Şam karargâhına bağlı İslâm ordusu tarafından barış yoluyla fethedilerek, hilâfet idaresine alındı. Tiflis,Müsülmanlar tarafından bir yandan ordugâh ordu karargâhı olarak kullanılırken diğer yandan bir bölgenin idare merkezi olmaya devam etmiştir. Habib b. Mesleme, bundan sonra sürdürdüğü fetih hareketleriyle bu ülkenin tamamına yakın bölümünü İslâm hâkimiyetine kattı (25-33/645-653). Gürcistan’da kurulan İslâm hâkimiyeti, öncelikle Müslümanların burada yerleşmelerinin önünü açtı. İslâm dininin Gürcüler arasında İslâmiyet’in yayılmaya başlamasıyla, Müslüman Araplarla Gürcüler arısnda hoş gövrüye dayalı bir hayat tesis edilmiştir. Bu ülke, İslâmî döneminde, siyaset ve ekonominin başını çektiği kültür faaliyetlerinde, medeniyet ürünlerinde zenginleşmenin kazanımına kavuştu. Fetih sonrası Gürcistan’daki gelişmelerin önemli bir kısmının da ilmî faaliyetlerde seyrettiği görülmektedir. Müslümanların en yoğun olarak yerleştiği yerlerden biri olan Tiflis, yine bu alandaki gelişmelerin de öncüsü olmu, İslâmî ilimlerin tedrisi açısından zenginlik arz etmeye başlamıştı. Bu merkezdeki İslâmî ilimlerin temeli, Kays b. Sa’d el-el-Ensarî, Abdurrahman b. Cez’ es-Sülemî gibi Sahabî, Tabiîn ve bunları takip eden ilk tabaka ilim erbabı tarafından atıldı. Tiflis’teki ilmî zenginliğin önemli bir kaynağını da, burada yerleşen Ehl-i Beyt’e mensup marifet ehlinin oluşturduğu anlaşılmaktadır. Ehl-i Sünnet yolunun takip edildiği bu şehirde, Hadis ilminin tedrisi öne çıkıyordu. Tiflis’te Hadis İlmi tedrisinin öne çıktığı, İslâmî ilimlerin diğer alanları ve farklı bilim dallarında da , “Tiflisî” nisbesiyle meşhur çok sayıda ilim ehlinin yetiştiği görülmektedir.

Abstract

Georgia and its administrational centre, Tbilisi, was peacefully conquered and taken under caliphate administration by the Islamic Army led by Habib ibn Maslama that was dependent on the Headquarters of Damascus in the time of the Caliph Uthman (23-35/644-656). Tbilisi was selected as an army headquarters as well as an administrational centre. With the conquest campaigns that he maintained, Habib ibn Maslama included almost the whole country under Islamic rule (25-33/645-653). Islamic domination that was established in Georgia primarily led to settlement of Muslims here. As Islam began to spread among Georgians, the two societies began to fuse and a fair life based on mutual tolerance became possible. In its Islamic period, this country enjoyed an enrichment in cultural activities and products of civilization based on flourishing politics and economy. It is seen that, after the conquest, a significant part of the developments in Georgia was those that related to science. As one of the places where Muslims were settled dominantly, Tbilisi pioneered such scientific developments and began to enrich in terms of the education of Islamic sciences. The foundation of Islamic sciences in this centre was laid by such Sahabah as Qais bin S'ad al-Ansarî, such Tabi‘un as Abdur Rahman bin Jaz' al-Sulami and the first generation of scholars that followed them. It is understood that another important source of the scholarly richness in Tbilisi was the Marifa circle that settled here and who were members of the Ahl-Al-Bayt. Education on the science of Hadith was dominant in the city, where the path of the Ahlus Sunnah. It is known that many scholars known with their title "Tiflisî" were grown in Tbilisi in many other branches of Islamic sciences in addition to Hadith and also in different scientific branches.