İmam Nevevî’nin el-Minhâc İsimli Eserindeki Şerh Metodu

Özet

Hadislerin muhtevasının izahı, ahkâmının izharı ve belli bir zaman diliminde söylenen bir sözün sonraki asırlara ışık tutacak enginlikte beyanı adına şerhler önemli birer kaynaktır. Hayatını ilme adayan ve velüd bir âlim olan Nevevî, Hz. Peygamber’in sözlerinin daha iyi kavranabilmesi adına başta el-Minhâc adlı şerh olmak üzere farklı türde sayısız eser kaleme almıştır. Yazdığı pek çok eserde olduğu gibi el-Minhâc eseri ile Nevevî, şerh edebiyatında birçok açıdan öncü konumda yer almıştır. Sistematik yapısı, kaynak zenginliği, muhteva çeşitliliği ve tasnif şekli ile kendisinden önceki Müslim şerhlerinden temayüz eden el-Minhâc, gerek metot gerekse muhteva yönüyle sonraki birçok şerhe kaynaklık etmiştir. Siyasî ve fikrî açıdan sancılı bir asırda ve münbit bir coğrafyada yaşayan Nevevî, mezkûr şerhi ile yaygınlaşan medrese geleneğine hizmet edecek, ifsad edici fikrî cereyanlara cevap verecek ve dönemindeki düşünce yapısını sonraki kuşaklara nakledecek bir eser meydana getirmiştir. Biz bu çalışmamızda Nevevî’nin Sahîh-i Müslim’e dair yazmış olduğu el-Minhâc şerhindeki metodunu konu edindik. Bu esnada Nevevî’nin ne dediğinden ziyade niçin dediğini belirlemeyi gaye edindik. Genel hatları ile de olsa hadislerin nasıl tahlil edildiğinin işaretlerini verdik. Sened zincirinin izahında izhar edilen incelikleri ve metnin inşasında verilen emekleri sergiledik. Vâkî olan müşkiller karşısında beliren fıkhî melekeye, tevil vesilesiyle kullanılan kaynak ve muhteva zenginliğine şahitlik ettik. Nihayetinde ise şerh edebiyatında önemli bir kilometre taşı olan bir eserin metodolojisini bir nebze de olsa tespitini hedefledik.

Abstract

The explanation of the content of the hadiths and declaration shed light to next century of the statement in a certain period of time is an important resource. Imam Al-Nawevi, a scholar who devoted science to his life, wrote a number of different works including el-Minhâc in order to comprehend the words of the Prophet. Nawevi was a Pioneer in many aspects of commentary literature with el-Minhac as in many of his works. El-Minhâc with the systematic structure, wealth of resources, variety of contents and distinguished from the Muslim commentaries before him has been the source of many subsequent commentary both content and method. Nawevi who lived in a painful century in the political and intellectual sphere, created a work that would serve to madrassa tradition, respond to the intellectual currents and convey the thought structure in his period. In this study, we have dealt with the method on commentary work called el-Minhâc to the Muslim’s Sahih of author. In the meantime, we took as a goal to determine why Nawevi said rather why he said. We have given signs of how the hadith has been analyzed. We have demonstrated works given in the construction of the text. We have witnessed to the fiqh ability, used the source and wealthy of content. Finally, we aimed to determine the methodology of a work which is an important milestone in the commentary literature.