Ahmed Avni Konuk’un Mesnevî-i Şerîf Şerhi’nde Bir Ârif ve Mürşit Olarak Ebu’l-Hasan-ı Harakânî

Abu al-Hasan al-Kharaqâni As a Gnostic (al-‘Arif) and The Divine Guide (al-Murshid) in Ahmed Avni Konuk’s Commentary Called Mathnawi-i Sharif Sharhi

Özet

Ârif ve mürşit kavramları tasavvufun en önemli kavramlarındandır. Ârif, İslâmî kaynakların ışığında Allah’ı bilen ve onun rızasına uygun yaşayan kimse, mürşit ise bu bilgi, ilim, irfan ve yaşayış ile etrafındaki insanlara Allah’ı tanıtan, insanların sırât-ı müstakîm üzere yürümelerinde önder olan kimse demektir. Mevlâna, pek çok üstün sıfatlarla andığı Ebu’l-Hasan-ı Harakânî’den Mesnevî’de büyük bir hayranlık ve övgüyle bahseder. Harakânî ile ilgili iki hikâyeyi uzun uzun anlatarak irfânî mesajlarını bu hikâyelerin beyit aralarına serpiştirir. Hikâyelerden birisi Harakânî’nin üveysî şeyhi olarak bilinen Bâyezîd-i Bistâmî’nin Harakan’dan geçerken onun doğumunu müjdelemesidir. Diğeri ise Harakânî’nin huysuz karısı ve bir müridi ile ilgili hikâyedir. Bu hikâyelerde Harakânî’nin nasıl yüce bir meşrep, kişilik ve sîrete sâhip olduğu, nefsini terbiye ederek nasıl ulvî mertebelere ulaştığı, kısaca onun irfânî birikim ve irşat metodunun güzelliği ifade edilmektedir. Bu makalede, Mesnevî’deki iki hikâye ve Harakânî’den bahseden diğer beyitlerin Ahmed Avni Konuk şerhi çerçevesinde, ünlü sûfînin âriflik ve mürşitlik yönüne dair bazı özellikleri ortaya konmaya çalışılacaktır.

Abstract

The Gnostic (al-‘arif) and the divine guide (al-murshid) are the most significant terms of tasawwuf. ‘Arif is someone who knows Allah in the light of Islamic sources and lives apropriate for the sake of Allah. As for murshid is someone who introduces Allah to people by the way of al-‘ilm (knowledge), al-‘irfan (gnosis), and his behavior and guides people to walk along sirat al-mustaqim (the straight path). Mawlana gives Abu al-Hasan al-Kharaqani many attributes and mentions him by admiring with many praises. Furthermore, Mawlana gives his some gnostic messages by telling two stories related with Kharaqani. One of this stories is about the harbinger of Bayazid Bestami, the owaisi sheikh of Kharaqâni, the birth of him while he was going through Kharaqan. And other is the famous story about a murid of Kharaqâni and his grumpy wife. In these stories, It is mentioned that how Kharakani had a supreme disposition, character, and morality and how reached the martaba-i âlī (divine level) by training his nafs (self), in short, the value of his gnostic knowledge and the method of guidance are explained in Mathnawi. In this article, the sageness and mastership of Kharaqani will be explained in the frame of the Mathnawi’s couplets and two stories about him by means of Ahmed Avni Konuk’s commentary.

Anahtar kelimeler: Tasavvuf,, Mesnevî,, Mesnevî-i Şerîf Şerhi,, Ebû Yezîd el-Bistâmî,, Ebu’l-Hasan-ı Harakânî,, Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî,, Ahmed Avni Konuk,