NUSAYBİN ŞEHRİNİN OSMANLI YÖNETİMİNDEKİ İLK DÖNEMLERİ: Tahrir Defterlerinden Elde Edilen Veriler Üzerine Bazı Tespitler (1518-1567)

THE FIRST PERIODS OF NUSAYBİN CITY UNDER THE OTTOMAN RULE: Some Determinations Obtained From the Ottoman Land Registers (1518-1567)

Özet

İlk ve Orta Çağ boyunca bölgesinin askeri, idari, ekonomik ve kültürel yönden önemli kentlerinden biri olan Nusaybin, daha sonra yaşanan gelişmeler neticesinde eski önemini kaybetmiştir. İdris-i Bitlisi’nin faaliyetleri ile Diyarbekir Bölgesi’nin Osmanlı egemenliğine geçmesinin hemen akabinde Mardin’e bağlı bir nahiye olarak bölgenin idari yapılanmasında yerini almıştır. Osmanlı yönetimi altına girdiği ilk dönemlerden itibaren nüfus, yerleşim ve ekonomi alanlarında yaşadığı değişimler Nusaybin’i bölgenin idari yapılanması içerisinde önce kaza sonra da müstakil bir sancak haline getirmiştir. Bu çalışma Diyarbekir bölgesinin Osmanlı idaresi altına girmesini müteakip gerçekleştirilen tahrir işlemlerine dair kayıtların tutulduğu tahrir defterlerinden elde edilen verilere dayanmaktadır. 1518-1567 yılları arasındaki döneme ait bu tahrir kayıtları karşılaştırılarak şehrin idari yapısı, demografik durumu, dini çeşitliliği, yerleşim özellikleri ve ekonomik hacmi ayrıntılı incelemeye tabi tutulmaktadır.

Abstract

Nusaybin, which was one of the significant cities in terms of military, administrative, economic, and cultural aspects in the region during the Antiquity and Medieval Ages, had lost its former importance as a result of some developments. Immediately after the Diyarbekir Region came under the Ottoman domination as a result of the intermediary activities of İdris-i Bitlisi, Nusaybin became a sub-district of Mardin province. After the demographic, settlement and economic changes which Nusaybin confronted when it became an Ottoman city, Nusaybin became a sub-province and then later an independent sanjak within the administrative structure of the region. This research is based on the data mostly obtained from the four different land registry books. These records consisted of the cadastral datas were kept after the region came under the Ottoman rule. By comparing the data obtained from these cadastral records of the period between 1518 and 1567, the administrative structure, demographic status, religious practices, settlement characteristics, and economic volume of the city are examined with details.