Rummânî’ye Göre Îcâz Kavramı

Özet

Arap dili alimleri, kendileri için geniş bir yer işgal eden belâgat (retorik) çalışmalarıyla ilgilenmişlerdir; Çünkü bu çalışmalar, Kur'an-ı Kerîm’in anlaşılmasıyla ilgilidir. Tedrici bir şekilde meyvesini verene kadar gelişir. Rummânî’den önce belâgat birkaç sınıflandırmaya tabi tutulmuş ve nihayetinde olgunlaşma aşamasına girmiştir. Bu tasniflerin en önemlileri arasında derleyicilerin, sırrını bulmaya çalıştığı Kur’ân'ın iʿcâzı ile ilgili çalışmalar yer almaktadır. Bunların en önde gelenleri arasında küçük bir risâle yazan ancak kendisinden sonra gelenler üzerinde büyük bir etki bırakan Ebü’l-Hasan er-Rummânî el-Mu'tezilî vardır. O, iʿcâz sebeplerini belirlemeye çalışmış ve bunlar arasında belâgat ve kısımlarını zikretmiştir. Rummânî konulara ilk olarak îcâz (kısa ve öz) ve içermiş olduğu delâletler ve kendisinin ortaya çıkarmış olduğu incelikleri zikrederek başlamıştır. Bu çalışmada, Rummânî’nin taksîmâtına ve belâgat araştırmalarına olan etkisine ışık tutulacaktır.