Fukahanın Amel Etmediği Bazı Sahîhayn Hadisleri ve Buhârî ile Müslim’in Bunlara Yaklaşım Farkı

Some Ṣaḥīḥāyn Ḥadiths That the Fuḳahāʾ Have not Put into Practice and the Difference Between Buk̲h̲ārī and Muslim’s Approach to Them

Özet

Hadis kaynaklarında rivayet ilimleri ölçülerine göre sahih kabul edilen bir hadisin fukaha nezdinde aynı karşılığı bulmadığı olgusunun Sahîhayn ölçeğinde geçerli olup olmadığı ve şayet varsa ma’mûlün bih olmayan bu tür rivayetlerin anlamlı bir sayıya ulaşıp ulaşmadığı bu makalede ele alınan ilk husustur. Kitâbu’t-tahâra muhtevasında yapılan tetkikte tespit edilen mezkûr niteliği haiz rivayetlere, eserlerini tasnif yöntemlerinden de istifade edilerek Buhârî ve Müslim’in yaklaşımları da mukayeseli bir şekilde ele alınmaktadır. Sahîhaynda mevcut olup da üç fıkıh mezhebinin ittifakla amel etmediği yedi rivayet ya da rivayet grubu tespit edilmiş ve bunların tamamına yakınının Sahîh-i Müslim’de yer aldığı, Buhârî’nin ise yalnızca üçüne yer verdiği görülmüştür. Bu yedi rivayet grubuna bakış açıları itibariyle, genel anlamda hadislere literal yaklaşan ehl-i hadîs diyebileceğimiz ekolün temsilcisi olarak Buhârî’nin değil de Müslim’in görülmesinin daha uygun olacağı kanaatı hâsıl olmuştur. Çalışma aynı zamanda bir görüş ya da hüküm belirtirken ashâb-ı hadis benzeri ifadelerle genelleme yapmanın hatalı oluşuna da örnekler sunmuş olmaktadır. Makale ölçeğinde ele alınan bu konunun müstakil olarak Sahîhanynın tamamını ihtiva edecek şekilde çalışılması daha sağlıklı sonuçlar verecektir.

Abstract

The first aim of this article is to determine whether the fact that a ḥadīth which is accepted valid according to the criteria of narration does not express the same meaning according to fuḳahāʾ is valid in the scale of Ṣaḥīḥāyn or not; if it is valid, whether such narrations which are not in force reach a meaningful number or not. We also investigated whether disregarded narrations reach a significant number. In the investigation carried out in the parts of Kitāb al-Ṭahāra of the Ṣaḥīḥāyn, the existence of narrations that have the aforementioned characteristics was determined, and the approaches of Buk̲h̲ārī and Muslim were tried to be comparatively set forth with both the classification methods of both authors and the commentaries. Seven narrations or narrations groups that are available in the Ṣaḥīḥāyn but are not put into practice by three schools of Islamic jurisprudence have been identified. Almost all of these take place in Ṣaḥīḥ Muslim, while Ṣaḥīḥ al- Buk̲h̲ārī includes only three of them. From their perspective on these seven narrated groups, it was concluded that it would be more appropriate to see Muslim, not Buk̲h̲ārī, as the representative of Ahl al- ḥadīth school that generally approaches ḥadīths literally. The study also provides examples of the fact that it is wrong to generalize with phrases like Ahl al- ḥadīth in expressing an opinion or judgment. Certainly studying this topic separately to include the whole Ṣaḥīḥāyn will yield healthier results.

Anahtar kelimeler: Hadis, Sahîhanyn, fukahâ, yaklaşım farkı, Amel Edilmeyen