Dergiler / Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2020 / Cilt: 11 - Sayı: 24
Öncü Sûfîlerden Fudayl b.‘Iyâd’ın (öl.187/802) İlmî Şahsiyeti
- Sayfa
- 159–185
- DOI
- —
Özet
Tâbi‘înden sonraki ilk tabakada yer alan öncü sûfîlerden Fudayl b. ‘Iyâd, İslam ilim tarihinin önemli isimlerinden birisidir. Neseben Arap olan Fudayl’ın hayatı Horasan, Kûfe ve Mekke olmak üzere üç bölgede geçmiştir. Kûfe yıllarını yoğun bir şekilde ilim tahsili ile geçiren Fudayl’ın üstadları arasında Ebû Hanîfe, Mansûr b. el-Mu‘temir, ‘Atâ b. es-Sâib, Ebû Muhammed el-A‘meş ve Süfyân es-Sevrî gibi bazı isimler yer almaktadır. İslâm ilim tarihinin etkili şahsiyetler eliyle yetişen Fudayl’ın talebeleri arasında Süfyân b. ‘Uyeyne, Abdullah b. Mübârek ve İmâm Şâfi‘î gibi bazı önemli isimleri de zikretmek gerekir. Zamanın önde gelen âlimlerinden kabul edilen Fudayl, tasavvufî neşvesiyle de temeyyüz etmektedir. Bu çalışmada Fudayl’ın tasavvufî yönü değil daha ziyade ilmî yönü ele alınacaktır. İlim ve amel bütünlüğünü savunan Fudayl amele sevketmeyen ilmi faydasız ve fuzuli gördüğü gibi ameli de imanın bir parçası görmüş, amelsiz imanı kabul etmemiştir. Manevî hayatını hep ilmin rehberliğinde tanzim etmiştir. Kur’ân ve sünnet bütünlüğüne dikkat çeken Fudayl, dinî hayatın ikâmesinde Kur’ân ve sünnetten sadece biriyle yetinilmesini doğru bulmamıştır. Görüş ve düşünceleriyle Ehl-i sünnetin teşekkülüne ve bu anlayışın toplumda hâkim olmasına katkı sağlayan Fudayl, Ehl-i sünnet dışı gördüğü bid‘at ehli fırkalara karşı da yoğun bir fikrî mücâdele içinde yer almıştır. Onun anlayışına göre dinin ikâmesi ancak ehl-i bid‘atle mücâdeleyle mümkün olmaktadır.
Abstract
Fudayl bin Iyad, who was one of the pioneering Sufis in the first layer after Tabi'un (also known as Tabi' al-Tabi'in, the generation after the Tabi‘un in Islam. Tabi'un are the people who followed Sahaba, the companions of the prophet), is one of the important names in the history of Islamic science. Fudayl, who was an Arab, spent his life in three regions: Khorasan, Kufa, and Mecca. Names such as Abu Hanifa, Mansur bin Mu‘temir, Ata bin Saib, Abu Muhammad al-A‘mes, and Sufyan es-Sevri are among the masters of Fudayl who spent his Kufa years with intensive education. Among the students of Fudayl, who was brought up by the influential figures of Islamic history, some important names such as Sufyan bin Uyeyne, Abdullah bin Mubarak, and Al-Shafi‘i should also be mentioned. Fudayl, considered one of the leading scholars of the time, also prominent with Sufism. In this study, not the Sufi aspect of Fudayl, but rather the scientific aspect will be discussed. Defending the integrity of science and deeds, Fudayl saw the science that does not lead to deeds as useless and unnecessary. Furthermore, he took deeds as a part of faith and did not accept faith without them. Fudayl, who arranged his spiritual life under the guidance of science, predicated it on the integrity of the Qur'an and the Sunnah.