İlk Tunç Çağları Boyunca Batı Anadolu’da Toplumsal Değişim

Özet

Bu makalede, Batı Anadolu’da İlk Tunç Çağı (MÖ III. binyıl) dönemini kapsayan binyıllık süreçte gerçekleşen toplumsal dönüşümler tartışılmaktadır. Bu bağlamda özellikle İlk Tunç Çağı’nın tüm gelişim aşamalarının izlenebildiği Batı Anadolu’daki merkezi yerleşmelerde gözlemlenen değişikliklerin nasıl bir toplumsal düzene ve dönüşüme işaret ettiği üzerinde durulacaktır. MÖ III. binyılın ilk yarısında istikrarlı ve ağır ilerleyen bir gelişim gösteren İTÇ Batı Anadolu toplumu özellikle binyılın ortalarından itibaren ani ve hızlı bir değişime uğrar. Bu durum özellikle Batı Anadolu İTÇ yerleşmelerinde anıtsal mimari, aşağı-yukarı kent ayrımı gibi mekân kullanımına ve tasarımına ilişkin yeniliklerin ortaya çıkmasının yanı sıra, uzun mesafeli ticaret ilişkilerinin yoğunlaşmasına ve gösteriş amaçlı tüketime işaret eden bazı ekzotik nesnelerin varlığı ile kendisini belli eder. Yaklaşık MÖ 2200’lere gelindiğinde ise bu gelişmelerin sekteye uğradığı görülmektedir. İTÇ’de gözlemlenen toplumsal dönüşümler her biri bir diğerinin devamı olan üç ana dönem altında incelenecektir. Bunlardan ilki İlk Tunç Çağı’nı şekillendiren gelişmelerin temellerinin atıldığı “Başlangıç” dönemi, ikincisi anıtsal mimari, kalaylı tunç ve çömlekçi çarkı gibi tüm bu gelişmelerin ani ve hızlı bir toplumsal dönüşümle gerçekleştiği “Olgunlaşma ve Dönüşüm” dönemi, üçüncüsü ise Anadolu’nun birçok yerinde yıkım ve yangın tabakalarıyla kendini belli eden “Buhran ve Çöküş” dönemi olarak adlandırılmaktadır. Ayrıca, tüm bu aşamaların İTÇ toplumunun ekonomik ve siyasi yapısını nasıl etkilemiş olabileceği üzerinde durulmaktadır.

Abstract

This article considers the social transformations as reflected in the archaeological record from western Anatolian Early Bronze Age sites during the III. millennium B.C. From the changes in the EBA in western Anatolia, it is obvious that around 2500 B.C. some major changes occur both in the material culture and in the architecture. This newly established culture manifests itself especially through the monumental representations of centralized buildings surrounded by heavily built fortifications. These architectural developments correspond with the introduction of wheel-made pottery and the appearance of some other new types of import objects. Cultural development during this time can also be observed from the intensive use of metals. These developments indicate the ability of western Anatolian EBA society to participate in long distance exchange and the trade in commodities. After this rapid development, we find a period of apparent “decline” and a break with earlier traditions. The subject at stake is the attempt to determine the dynamics behind such a vast scale of cultural change. The cultural transformation that took place during the III. millennium B.C. in Western Anatolia is analysed in three phases; An “intro-ductory” phase, in which the foundations of the EBA period are established. A second phase, characterized by sudden and rapid changes, when ruling elites emerge and invest in prestige building and conspicuous consumption. A third and final phase, was when all of these developments came to a sudden end. Finally, the general implications of these changes for the social and political structure of EBA society are considered.