Dergiler / AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi / 2022 / Cilt: 10 - Sayı: 26
ANDROJENLİK VE TRAVESTİZM/TRANSVESTİZM BAĞLAMINDA TÜRK ŞAMANLIĞI
- Sayfa
- 11–32
- DOI
- —
Özet
Geleneksel Sibirya Türk Şamanlığında adayın seçilmesi, şaman görevine çağrı, ruhların isteği üzerine gerçekleştirilir. Şaman görevine çağrının çeşitliliği içinde ruhların adayla karı-koca ilişkisi yaşaması yaygın bir hâldir. Şaman olma sürecinde ruhların adayla cinsi ilişkiye girmeleri hem Türk şaman efsane ve etnografik verilerinde hem de gayr-i Türk kavimlerde geniş bir şekilde yayılmıştır. Şaman, ruhların dünyasına girmek için karşı cinsin giysilerini giymekle, karşı cinsin tavırlarını takınmakla ritüel bir dönüşüm gerçekleştirmiş olur. Buna etnografik literatürde şaman travestizmi/transvestizmi denilir ki aslında transseksüellik ve androjenlik olgularını da kendi bünyesinde barındırır. Şaman inancında androjen yapılı şaman tanrıları ve şaman ruhları, adayın dönüşümünü sağlamakla yükümlüdürler. Erkek şaman, ruhlar dünyasına dâhil olmak ve kadın olarak tasarlanmış ruhları memnun etmek için kendini kadına dönüştür-düğü veya benzettiği gibi, kadın şaman da aynı şartlar dâhilinde erkeğe çevrilmiş olur. Şamanın ruhlarla evliliği (şamanın ruh eşi) de transvestizm olgusuna bağlanmaktadır. Şamanlıkta tra-vestizm veya transvestizm geniş anlamda cinsiyet tabularını yıkan üçüncü cinsiyet temsilcilerini belirlemek için kullanılmıştır. Çünkü şaman travestizmi dışsal değil, içseldir ve daha çok meta-forik anlam taşımaktadır. Bu yazıda Sibirya ve Orta Asya Türk Şamanlığında travestizm - kadına benzerlik; trans-seksüellik - olağanüstü bir güce sahip şamanın fiziksel ve ruhsal değişiklikler geçirerek karşı cinse dönüşmesi; androjenlik – üçüncü bir cinsin belirtileri bir arada holistik bir bakış açısıyla ele alınmış, meseleyle şamanın üçüncü cinsi simgelediği bağlamında bakılmıştır.
Abstract
In traditional Siberian Turkish shamanism, the call for shaman duty is carried out at the request of the spirits during the selection process of the candidate. It is also common for spirits to have a husband-wife relationship with the candidate in the variety of invocations to shamanic mission. In the process of becoming a shaman, the sexual intercourse of spirits with the island has spread widely both in Turkish shaman legends and ethnographic materials and in non-Turkish tribes. The shaman performs a ritual transformation by wearing the clothes of the opposite sex and adopting the attitudes of the opposite sex to enter the world of the spirits. This is called shamanic transvestism in the ethnographic literature, which actually includes the phenomena of transsexuality and androgyny. Androgynous shaman gods and shamanic spirits are responsible for the transformation of the candidate. Just as the male shaman transforms himself into a woman in order to be included in the spirit world and to please the spirits who were conceived as females, so the female shaman becomes male. The shaman's marriage with spirits (shaman's soul mate) is also connected to the phenomenon of transvestism. In shamanism, transvestism or transvestism has been used broadly to designate third sex representatives who break gender taboos. Because shamanic transvestism is internal, not external, and has a more metaphorical meaning. In this article, travestism in Siberian and Central Asian Turkish shamanism - similarity to women; transsexuality - a shaman with extraordinary power, undergoing physical and spiritual changes, turning into the opposite sex; androgyny – the signs of a third genus are considered together from a holistic point of view, and the issue is viewed in the context of the shaman representing the third genus.