MEHMED SAİD’İN 1775’TE YAZDIĞI ZEYL-İ RİSALE-İ EDVAR-I KADIZADE ADLI ESERİN İNCELENMESİ

Özet

Edvar adı verilen Türkçe müzik teorisi kitapları Türk müzikolojisinin önemli kaynaklarındandır.Bazı müzikologlar, Türk müziği tarihinde Türkçe müzik teorisi Anadolu Edvarları’nın özel biryerinin var olduğunu kabul ederler. Bu makale sistematik müzikoloji yöntemiyle Anadolu edvarlarıekolünden bir edvar yazmasının incelemesini amaçlamıştır. Edvar yazması İstanbul Atatürkkitaplığı, Muallim Cevdet, nr. K442’da kayıtlıdır ve bu güne kadar yeterince incelenmemiştir.Makalede önce yazmanın dış ve iç tanıtımı yapıldı. Yazmanın özgün olup olmadığı tartışıldı.Eserin yazarının kim olduğu, nasıl adlandırıldı, ne zaman yazıldığı, eserin nüshaları, eserinkaynakları hakkında bilgiler verildi. Uygun tarafından yayınlanan Kadızade’nin nüshaları ilekarşılaştırıldı. Eserin salt Kadızade nüshası olmadığı anlaşılmıştır. Sistematik yöntemle bumakale şu başlıklarla sunulmuştur: müziğin icadı, müzik mitolojisi, müzik biliminin değeri,makam sınıflandırması (makamlar, şubeler, avazeler, terkipler), perdeler, alfabetik sıraylamakamların tanımları ve çalgı düzenleri (tanbur, kanun ve çenk gibi). Sınıflandırma işlemiçağdaş Türk müzikolojinin ihtiyacına göre yapıldı. Bulguların sonucunda, Mehmet Said’in bukitaba yazar, Zeyl-i Risale-i Edvar-ı Kadızade (yani Kadızade’nin eseri olan Risale-i Edvar’ailaveler) ise bu orijinal eserin adı olması uygun görülmüştür. Makalede açıklandığı gibi yazma1775 tarihinde yazılmıştır, eserde on yedinci ve on sekizinci yüzyıllara ait iki tip müzik ekolügörülür. İçinde bulunan 93 makam arasında serrenkşuri adlı özgün bir makam vardır ve 23makamın eski ve yeni ekole göre iki çeşit tanımını verir, usullerden söz edilmez. Eser aynızamanda III. Selim döneminin müzik tarihi kaynaklarından biridir.