TECHNOLOGX AND. NAQSHBAN(?I SUFISM: AN EMPIRICAL ANAL YSIS OF ISMAIL AGA AND iSKEN DER PAŞA BRANCHES

Özet

Nakşibendi Sufizminin bugünkü konumunu anlamak için modern süreçlerden önce sahip olduğu ve bu süreçler içinde kazandığı özellikleri göz önünde bulundurmak gerekir. Bu yolla tarikatın doktrin ve pratik açıdan önceliklerinde paradigmatik bir değişme olduğu görülebilir. Bu değişimin sonucunda dinsel bilinç dünyevileşmiştir. Tarikatın kurucusu Bahaddin Nakşibend den sonra, Müceddidi ile birlikte tarikat doktrininde ve pratiklerinde bazı yenilikler olmuş, fakat daha belirleyici reformlar Halidi Bağdadi tarafından yapılmıştır. Müceddidi, Ekber Şah ın dinsel eklektizmi ve hurafeleriyle mücadele etmiş, ondan sonra Bağdadi modern köktenciliğin büyük bir oranda köklerini bulduğu Batı tehdidine karşı bir kitle seferberliği stratejisi geliştirmiştir. Her iki durumda da tarikat geleneği içinde değişim ve reform Müslüman toplum farın iç dinamiklerini tehdit eden dışsal tehlike duygusu ile ortaya konmuştur . Batılılaşmaya karşı tepki bir taraftan 'rasyonel ve mistik öğelerin birleşimi' diğer taraftan ise 'güçlü köktenciliğin mistik içgörü ve pratiklerle birleşimi'ne yol açmıştır. Sonuç olarak, kitle seferberliği stratejisine sahip olan bugünkü Nakşibendi tarikatı varolan dışsal tehlikelerin sonuçlarıyla başedebilmek için Şeriat ve Hakikat ın birliğini daha çok vurgular. Sufilerin bugünkü teknoloji ve bilim anlayışları bilgi ve değerler arasında ayrım yapmayan geleneksel bakış açılarıyla kopma göstermektedir. Sufiler, teknoloji ve bilimi nötr ve kullanıcının değerlerine bağımlı görerek, araçsalcı bir yaklaş mı benimserler ve bunların yolaçtığı nihilizmin yükselişini göremezler. Bir yaşam tarzı olarak teknoloji ve bilim sadece Sufi yaşam tarzı için değil benliğin gelişmesi ve herhangi bir normatif eylem türü için de meydan okuyucu bir öeneme sahiptir. Dünya görüşlerinin araçsallaşması sonucunda, tarikatlar farklı araçsal eylem stratejileri geliştirme eğilimine girerler. İs amileşme tasarımı İslaimi bir toplum inşası ve kitle kurtuluşu için insanları potansiyel özneler olarak gören bir anlayışa yolaçar. Böyle bir anlayış, farklı tarikatlarda farklı biçimler alan dinsel inancın ideolojileştirilmesini temsil eder. İsmail Ağa kolunda; öz disiplin ve toplumun hakim kurumlarından uzaklaşma, İskender Paşa kolunda ise etkin bir katılım yoluyla sosyo-ekonornik kurumları şekillendirme aynı İslamileşme amacının araçları olarak görülür.

Abstract

Understanding the present position of the Naqshbandi Sufism necessitates a consideration of ·its characteristics before and within the modern processes. In this way one can see that there is a paradigmatic shift in the doctrinal priorities and practices of the Order. Overall result of this shift is the secularization of religious conscioussness. After the founder of the Order Bahaeddin, there were some renovatlons within the tariqa doctrine and practices with Mu- ·caddidi, but Khalidi Baghdadi undertook the most decisive reforms. Mucaddidi life constitute a challenge not only for Sufi way of life but also for the development of self and any sort of normative action. As a consequence of instrumentalization of the worldviews, Sufi orders are inclined to develop different strategies of instrumental action. Their project of islamization results in a conception of men as potential subjects for mass salvation and for the construction of an Islamic society. Such a conception represents the ideologization of the religious belief that takes different forms in the different orders. For the İsmail Ağa barnch, self discipline and desisting from the dominant institutions of society and for the İskender Paşa branch reshaping socio-economic institutions through an active participation in these realms are seen as the means far the same goal of Islamization. had fought against religious eclecticism and heresy of Akbar Shah and after him Baghdadi developed a strategy of mass mobilisation against Western threat towhich much of modern fundamentalism owes its origin. In both cases the changes and reform within the tariqa tradition were set by a sense of external danger threatening the internal dynamics of Muslim societies. Reaction against westernization has given way to the 'combination of rational and mystical elements' on the one hand and 'combination of strong fundamentalism with deep mystical insights and practices' on the other. Consequently, having a strategy of mass mobilization, the present Naqshbandi Order emphasises on the unity ofSharia and Haqiqa to cope with the consequences of the existing external threats. The present Sufis' conception of science and technology indicates a break with their traditional viewpoint, which did not make a separation between knowledge and values. Seeing technology and science as neutral and dependent on the values of their users, Sufıs adopts an instrumentalist approach and ignore the rise of nihilism they give way to. Technology and science asa way of