1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAŞI’NDAN NATO ÜYELİĞİNE: BOĞAZLAR SORUNU VE TÜRKİYE’NİN BATI İLE “İTTİFAKI”

Özet

19. yüzyılın ortasından itibaren toprak bütünlüğü Büyük Güçlerin teminatıaltına alınan Osmanlı Devleti, İngiltere ile Rusya’nın Yakın Doğu’dakimücadelesinin arasında kaldı. İngiltere, Rusların güneye doğruilerleyerek Boğazlardan Akdeniz’e girme teşebbüslerine, Osmanlıtoprak bütünlüğünü korumaya çalışarak cevap verdi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlılar yenilip Ayastefanos Antlaşması’nıimzalamak zorunda kalınca, Balkanlardaki yeni durumdan rahatsızolan İngiltere, Berlin’de bir konferans toplayarak, bu antlaşmayı BerlinAntlaşması ile tadil etti. İngiltere bunu yaparken, Osmanlı Devleti’nindeğil, kendi çıkarlarını gözetti. Benzer bir durumda, 1945’deSSCB Türkiye’den Boğazlardan bir üs ve kuzeydoğu sınırlarında dadüzenleme isteyince, Türkiye’deki eski “Rus korkusu” tekrar canlandıve Sovyetlere karşı özellikle ABD’nin güvenlik şemsiyesi altına girmearayışlarını doğurdu. Bu dönemde, Britanya İmparatorluğu’nun hâkimiyetalanını miras alan ABD için de Boğazlar son derece önemliydi.Aynı İngiltere gibi o da, bu defa SSCB’nin, Boğazları geçerek Akdeniz’enüfuz etmesini istemeyecekti. Fakat Türkiye ABD’nin bu hassasiyetinidikkate almayarak, pekâlâ ödememesi mümkün bedelleri de ödeyerek,ABD’den malî ve askerî destek aldı ve onun güvenlik şemsiyesi altınagirdi. Türkiye’nin Batı ittifakına girerek ödediği bedeller ile bu ittifakıngetirdiği güvenlik ve ekonomik kazançlar, eşdeğer ve birbirinidengeleyen bir durumda olmadı. Hâlbuki 1878’de İngiltere nasıl Rusya’nınBoğazları tehdit eder konuma gelmesine kendiliğinden müsaadeetmediyse, 1945’de de benzer bir tehdide ABD ve müttefiklerininizin vermeyeceği açıktı. Çünkü siyasî şartlar ve ülkeler değişse de,jeostratejik konum değişmez.

Abstract

From the middle of the 19th century onwards, whose territorial integrity left to the Great Powers assurance, the Ottoman Empire remained in between the Russo-British struggle in the Near East. Britain tried to resist the Russian march towards the south by keeping the Ottoman territorial unity. After the Russo-Ottoman War of 1877-78, when the Ottomans were defeated and forced to sign the Treaty of St. Stefano, the British being disturbed by the new situation in the Balkans, initiated a congress in Berlin and modified it by the Berlin Treaty. Britain in doing this, did not consider the interests of the Ottoman Empire, but her own. In a similar condition, in 1945 when the USSR demanded a base in the Straits and revision of the Turkish northeastern borders, since it arouse old “Russian fear” in Turkey, they resorted to the US. In this period, having inherited the British Empire’s imperial mission, the Straits were also important for the US. Same as the British, the American would also not allow the Soviet Union crossing the Straits and penetrating to the Mediterranean. But Turkey did not recognize the US strategic vulnerability and by paying unnecessary prices, she got both economic and military aids from the US and bounded her to it. The prices paid for the security against the USSR to US are nonequivalent what Turkey gained from the US both military assistance and economic aid. However, how Britain did not allow the Russians to threaten the Straits in 1878 by herself, so would the US and her allies stop the USSR in the Straits in 1945 by themselves. Because, although the political conditions and states alters, geostrategic position does not change