Arazide bir fay yüzeyinin kayma yönünü saptamada kullanılan ‘elle dokunma’ yönteminin geçerliliği

Özet

Bir fay yüzeyi üzerindeki kayma yönünün saptanmas› için Riedel k›r›klar›, tansiyon çatlaklar›, saplanma / oluk izlerinin yan› s›ra, yayg›n olarak fiber lineasyonu, fay kertikleri / basamaklar› gibi fay düzlemi üzerinde geliflmifl olan yap›lardan da yararlan›lmaktad›r. Fay kertiklerinin ve fiber lineasyonunun çok belirgin oldu¤u düzlemlerde ise, elin fay düzlemi üzerinde hiç bir pürüze rastlamadan hareket etti¤i yön, afl›nm›fl olan blo¤un hareket yönünü de do¤ru olarak vermesi aç›s›ndan, göz ard› edilmemesi gereken bir yöntemdir. Elle dokunma yöntemi, fay kinemati¤i çal›flan yerbilimciler taraf›ndan, Riedel k›r›klar›n›n geliflmedi¤i yüzeylerde, uzun y›llardan beri kullan›lan ve ders kitaplar›nda da önerilen bir yöntemdir (Billings, 1954, 1972; Davis ve Reynolds, 1984). Ancak burada önemli olan, fay düzlemi üzerindeki yap›-n›n fay kerti¤i mi, fiber lineasyonu mu yoksa Riedel k›r›¤› m› oldu¤unun do¤ru olarak saptanmas›d›r. Aksi taktirde, kinematik analizler için toplanan verilerin do¤rulu¤u ve buna ba¤l› olarak var›lan sonuçlar›n geçerlili¤i tart›flmal› olacakt›r. Bu nedenle, fay yüzeyinde geliflen yap›lar›n öncelikle do¤ru olaraksaptanmas› ve daha sonra, “elle dokunma” yöntemi de dahil olmak üzere, di¤er yöntemlerin de kullan›larak kayma yönünün belirlenmesi gerekmektedir. Fay düzlemi üzerinde geliflmifl yap›lar› do¤ru saptamak için ise, bunlar›n tiplerinin ve oluflma koflullar›n›n bilinmesinde yarar vard›r. Yürür (2004) makalesinde, fay düzlemi üzerinde geliflen ve kinematik gösterge olarak kullan›lan yap›lardan yaln›zca bir grubu üzerinde yo¤unlaflm›fl, ayr›ca çok güzel güncel bir yap›yla buna örnek vererek, bu yap›larla ilgili olarak “elle dokunma” yöntemi konusunda yorum yapm›flt›r. Bu aflamada, di¤er yap›lar›n da bilinmesinde ve kinematik gösterge olarak nas›l kullan›ld›klar› konusunda bilgi edinilmesinde yarar oldu¤u dikkate al›nmal›d›r.