Dergiler / Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi / 2017 / Sayı: 7
NUREDDİN TOPÇU’NUN İSYAN AHLAKI PERPEKTİFİNDEN VAHDET-İ VÜCUT’ÇU BİR İSYAN ÖRNEĞİ: ŞEYH BEDRETTİN VE VARİDATI
- Sayı
- 2017 · Sayı: 7
- Sayfa
- 19–60
- DOI
- —
Özet
Vahdet-i Vücut düşüncesi İbn-i Arabî’ye ait bir varlık felsefesi olarak kabuledilmekle birlikte, Hallac-ı Mansur, Sühreverdi Maktul, Şeyh Bedreddin gibi sufidüşünürlerde bireysel ya da toplumsal bir isyan ahlakının alt yapısını oluşturmuştur.Cumhuriyet dönemi aydınlarımızdan Nureddin Topçu’nun İslami temellerde birisyan ahlakı ve sosyalizm inşası çalışmalarında Hallac-ı Mansur ve Şeyh Bedreddin’iörneklemesi dikkat çekicidir. Osmanlı Devleti’nin çözülmeye başladığı veinkırazının kesinleştiği topraklar olarak Balkanların özellikle Bektaşilik bağlamındaisyanlara ve kurumsal yapıdan çözülmelere yol açan bir Vahdet-i Vücut öğretisinesahiplik ettiği anlaşılmaktadır. Şeyh Bedreddin’a atfedilen Varidat adlı eseri onunVahdet-i Vücut düşüncesini yorumladığı özgün bir eser olarak kabul edilmektedir.Eser fetret döneminin kaotik ikliminde devlet ve medrese kurumsallığına karşı birmeşruiyet sorunu oluşturmaya uygun bir içeriğe sahiptir. Eserin genel çerçevesiniVahdet-i Vücut düşüncesi çizmekle beraber yer yer Vahdet-i Mevcut olarak dayorumlanabilecek bir mahiyettedir. Bu eser ve temsil ettiği sufi temelli rasyonalite,müellifinin adına yürütülen gnostik nitelikli bir isyanın referans kaynaklarındanbiridir. Sufi bir zemine yerleşen ancak sahip olduğu gnostik ve ezoterik içeriklepolitik bir mücadele aracı haline getirilebilen Vahdet-i Vücut düşüncesi pozitivistjön Türk hareketinin ve Balkan kaynaklı politik muhalefetin de esin kaynağıolmuştur.
Abstract
The book of Varidat that attributed to Sheikh Bedreddin, is regarded asone of the his chief works by which he interprets the Wahdat al-Wujud thought. Asan ontological philosophy Wahdat al-Wujud thought that is accepted belonging toIbn Arabî is evaluated by the sufi thinkers such as Mansur al-Hallaj, Suhrawardi al-Maktul, Sheikh Bedreddin in the context of creating substructure of individual orsocial rebellion ethics. Nurettin Topçu In his doctoral dissertation that he completedin 1934, introduce Mansur al-Hallaj as the peak figure of the rebellion morality. It isunderstood that the Balkans, as the territories to which the Ottoman Empire beganto unravel and to be defunct, had a Wahdat al-Wujud teaching which led to thedisintegration of the Balkans, especially in the 15th century's Sheikh Bedreddincontext. Sheikh Bedreddin's Varidat was used in the Fetret period as a suitablecontent against the legal entities of state and madrasa. The general frame of that workdraws a Wahdat al-Wujud konzept. However, its several parts can be interpretedaccording to Wahdat al-Mawjud. This work and its sufi-based rationality arerepresents the substructure of a gnostic-shaped social rebellion. Vahdat al-Wujudand Wahdat al-Mawjud teachings generally has been settled in Sufi context but ithas also become a tool of political struggle with gnostic and esoteric content and ithas also been a source of inspiration for the positivist jon Turkish movement and theBalkan-oriented political opposition.