Platon’dan Tusi’ye Sevgi Siyaseti

Özet

Birçok alanda olduğu gibi siyaset alanında da sıkça çıkmazlarla ve sorun yumaklarıylakarşı karşıya kalırız. Düğümü çözmeye yönelik her denemenin beraberinde konudan kopmalarave yetersiz gerekçelendirmelere de yol açtığı bir vakıadır. Sevgi ya da dostluk kavramıİlkçağdan günümüze siyasete eşlik eden böylesi ana sorunsallardan biridir. Zamanlasevgi (philia), aşk (eros) ve ilâhî aşk (agabe) olarak üç ana kategoride gündeme gelen sevgisözcüğünün kavramsal temellerinin Antik Grekte atıldığına ve Yeni Platonculuk üzerindenİslam dünyasına geçişte iki ana damar üzerinden yürüdüğüne şahit oluruz: ontolojik birilke olarak kavranılan aşk ve daha çok siyasi bir ilke olarak geliştirilen dostluk/sevgi. Bunlardanilki Platon’daki idelere değin yüceltilen eros üzerinden hareket eden ve Plotinus’taontolojik ve mistik bir yapıya evrilerek İslam siyaset felsefecilerinde südurcu varlık anlayışınahayat veren ve akabinde bilhassa mistik düşünür ve şairlerde “ilahi aşka” vardıran koludur.İkincisi ise philia’nın (dostluk) Aristoteles’te siyasi bir kategori olarak tesis edilmesinebinaen Farabi, İbn Miskeveyh ve Tusi üzerinden yürüyen “siyasi sevgi” koludur.Bu yazıda amacımız, Grek dünyasında Platon ve Aristoteles tarafından biçimlendirilenve İslam dünyasında Farabi sayesinde İslam siyaset felsefesi geleneğinin ayrılmaz bir parçasıkonumuna gelen sevgi kavramının siyasi boyutundan tam olarak ne anlaşıldığını, sevgiyleadalet ve siyaset arasında nasıl bir bağ kurulduğunu yani sevginin siyasi bir kategori olaraknasıl inşa edildiğini, diğer bir deyişle, “sevgi ve barış siyaseti” diye adlandırabileceğimizgirişimin ne denli tutarlı ve başarılı olduğunu çözümlemeye çalışmaktır.

Abstract

As it is the case in many areas, we frequently encounter many impasses and knots ofproblems in the area of politics as well. It is a fact that every attempt to untie the knots leadsto breaks from the subject and insufficient justifications. The concept of love or friendshipcontinues to be one of these main problematical subjects in politics from Antiquity till today.We observe that the term ‘love’ which come to the forein three main categories, friendlylove (philia), passionate love (eros) and divine love (agape) over time is founded conceptuallyin Ancient Greece at first. The concept’s path to Islamic world via Neo-platonism canbe traced into two veins: the first one is love conceived as an ontological principle and thesecond one is friendly love or friendship elaborated as a political principle. In the formerwe can trace the concept of eros by starting from itssublimation to ideas of beauty-goodandGod in Plato, enterIslamic philosophers’ ontological theory of emanation through its transformationinto an ontological and mystical structure in Plotinus andfinally we can reachthe “divine love” of mystics and poets particularly. The latter is the path of “political love”based on the Aristotle’s establishment of philia (friendship) as a political category and canbe traced through IbnMiskawayh and Tusi.In this paper our aim is to analyze what exactly the political aspect of the concept oflove which is formed by Plato and Aristotle and which is made an inseparable part of thetradition of Islamic political philosophy through the ideas Farabi means, how love, politicsand justice is related; in other words, how the concept of love is established as a political category.Thus, we try to analyze to what extent the attempt called “politics of love and peace”can be considered to be successful and consistent.