Hoca Ahmed Yesevî’de Hikmet-Erdem ve Ahlak İlişkisi

Özet

Bu çalışmada Hoca Ahmed Yesevi’nin hikmet kavramına verdiği önem ve erdemi merkezalan felsefi görüşler ile hikmeti merkez alan görüşler arasında çeşitli kıyaslamalar yapılacaktır.Ayrıca hikmet merkezli bir ahlak ile erdem merkezli ahlaki değerler dünyası arasındanasıl farklar olduğu ve bunun günümüze kadar gelen yansımalarına değinilecektir. Hikmetahlakında teselli/tatmin/mutluluk/hakka rıza en yüksek amaçtır. Oysa erdem ahlakındanefsin/egonun mutluluğu önceliklidir. Nefse hâkimiyet ancak nefsi arındırmakla olur. Buda hikmet ahlakının bir gereğidir. Erdem ahlakında ise nefsi/ egoyu kontrol vardır. Egoyukontrol sonuçta, yine ego için yapılan bir davranıştır. Ancak hayattan gerçek bir teselli alabilmekiçin nefsin hâkimiyeti önemlidir, nefsin sadece kontrol edilmesi değildir. Hikmetzihinler için idrak, doğruluk ve merhamet demektir. Hikmet inancımızın ve ahlakımızınmetafizik ve ruhani boyutunu ortaya koyar. Doğruluk ve dürüstlük içinde yaşayabilmemiziçin bizi hakikate sevk eder. Hikmet yaptıklarımıza bir anlam ve amaç verir, bugün bu hikmetanlayışını yeniden keşif etmemiz gerekiyor.

Abstract

The present study explores the idea of wisdom and virtue in Yesevi’s Hikmet with respect tophilosophical and spiritual arguments. Based on wisdom-centred and virtue-centred values,this paper compares the differences and similarities between the two and how they arereflected to contemporary arguments. Grace of God is the primary motive for self-contention,peace, happiness and spiritual wisdom. Virtue-based approach emphasizes the satis-faction of self-will. Will to power is possible only after spiritual purification. This is part ofwisdom-based ethics unlike the virtue-based one that is based on self-control. Self-controlis significant to have full satisfaction of life. Wisdom is a full comprehension, honesty andcompassion. Such a comprehension reflects metaphysical and spiritual quality of one’s ownethical disposition. Faith and honesty lead man to the truth. Wisdom signifies the purposeof life thus needs re-evaluation in the contemporary context.