Theodoros Metokhites ve Khora Manastırı Kilisesi (Kariye Camii)

Özet

Bu makalede birbiriyle ilişkili iki konu ele alınmaktadır. İlk olarak, günümüzde Kariye Camii olan Khora Manastır Kilisesi’nin bânisi Theodoros Metokhites’in siyasi, entelektüel ve kültürel kimliği üzerinde durulmaktadır. Adı neredeyse sadece Kariye üzerine konuşulduğu zaman gündeme gelen Theodoros Metokhites’in, dönemin yetenekli büyük bir devlet adamı olmasının dışında, 11. yüzyılın büyük Bizans filozofu Mihail Psellos’un açtığı yolda antik Yunan felsefesi ve bilimi üzerine çalışan ve yazan önemli bir entelektüel olduğu gösterilmektedir. İkinci olarak, Theodoros Metokhites’in maddi gücü ve manevi iradesinin bir ürünü olan Kariye’nin içinde yer alan mozaik ve freskoların önemi, Rönesans resim sanatıyla yapılan bir karşılaştırma ile sunulmaktadır. Bizans sanatı üzerine yaygın olan, onun durağan, değişmeyen ve sürekli belli klişeleri tekrar ettiği şeklindeki, “oryantalist” bakış açısıyla ortaya konan analiz ele alınmakta ve bu analizin ne ölçüde doğru olduğu tartışılmaktadır. Böylece hem Theodoros Metokhites’in sadece bir sanat hamisi olmadığı, aynı zamanda döneminin büyük bir devlet adamı ve entelektüeli olduğu gösterilmekte, hem de onun himayesinde Palaiologos Dönemi’nin en büyük sanatsal başarısı olan Kariye’deki sanatın önemi ve farkı ortaya konmaya çalışılmaktadır.

Abstract

This article focuses on two related issues: first, the political, intellectual, and cultural identity of Theodore Metochites, the founder of the Chora Monastery Church (the Kariye Mosque), and second, the importance of the frescoes and mosaics of the Chora. Theodore Metochites, whose name features almost exclusively in relation to the subject of Chora, worked on and wrote about ancient Greek philosophy and science in the tradition of the great 11th century Byzantine philosopher Michael Psellos. The article compares the frescoes and mosaics of the Chora, which are a product of the power and will of Metochites, to Renaissance art. The common analysis of Byzantine art— that it is static, unchanging, and constantly repeating certain clichés that present an “orientalist” point of view—is considered and the accuracy of this analysis was discussed. The article demonstrates that Theodore Metochites was not only a patron of the arts but also one of the most talented statesmen and intellectuals of his time, under whose auspices the importance and variety of art in the Chora is described as the greatest artistic achievement of the Palaiologan Period.