Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Süryani Kilisesi ve Süryanilerin İdaresi

Özet

Osmanlı Devleti’nde Süryaniler idarî olarak Ermeni Patrikhanesi’ne bağlıbulunmaktaydılar. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethi sonrası teşkilatlandırılan“Millet Sistemi”nde gayrimüslim milletler olarak sadece Rumlar, Ermeniler ve Yahudilerkabul edilmekteydiler. Rumlar ve Ermeniler dışındaki diğer Hristiyan gruplar,idarî olarak Rum veya Ermeni Patrikhanesi’ne bağlanmışlardı. Süryaniler, ErmeniPatrikhanesi’nin sorumluluğunda olan gruplardandılar. Bu idarî yapı 19. yüzyıla kadardevam edecek, bu yüzyıldan itibaren klasik millet sistemi değişime uğramaya başlayacaktı.Devlet, Rum – Ermeni ve Yahudiler dışındaki bazı Hristiyan topluluklarıda ayrı birer millet olarak tanımaya ve mevcut “milletler”e önceki dönemlerden farklıolarak anayasal bazı haklar vermeye başlayacaktı. Süryaniler bu dönemde böyle birhak elde etmeyi başaramamışlar ancak 19. yüzyıl ortalarında İstanbul’da kendilerineait bir temsilcilik açmışlardı. Fakat bu durum, Süryanilerin devletle olan ilişkilerinidoğrudan kendilerinin sürdürecekleri anlamına gelmemekteydi. Ermeni Patrikhanesihâlâ Süryanilerle devlet arasında aracılık konumuna devam etmekteydi. Bu durumsonraki yıllarda Ermeni – Süryani çekişmelerini daha da artıracaktı. Süryaniler OsmanlıDevleti içinde yaşayan diğer gayrimüslim milletler gibi resmî statüde kendiadlarıyla ayrı bir millet olarak tanınma sürecine ancak 1914 yılında girebilmişlerdi.Bu tarihte hükümete sunulan “Süryani Kadîm Milleti Nizamnamesi” ile Süryani Milleti,Rum, Ermeni ve Yahudi milletlerinin 19. yüzyıl sonlarında yürürlüğe girmiş olannizamnameler ile kazandıkları anayasal hakları, onlardan yaklaşık 50 yıl sonra eldeetmek için resmen müracaatta bulunmuş oluyordu. Bu makalede Süryani milletininOsmanlı idaresinde yaşadığı idarî süreç, Ermeni Patrikhanesi’ne bağlı olmalarınınSüryaniler açısından olumsuz etkileri, Ermeni Patrikhanesi’nden ayrılma çabaları, buçabalar sırasında yaşanan Ermeni – Süryani çekişmeleri ve 1914 yılında hükümetesunulan nizamname ile talep ettikleri statü incelenecektir. Nizamnamenin içeriğive maddeleri hakkında ayrıntılı açıklamalar yapılarak, diğer gayrimüslim milletlerinnizamnameleri ile arasındaki benzerlik ve farklılıklar vurgulanacaktır.