Vakıf Belgelerine Göre Osmanlı Devleti’nin Kuruluş Dönemi Aileleri II: Âl-i Timurtaş Paşa

Özet

Osmanlı Devleti’nin kuruluşunda âmil olan etkenler, bu süreçten pay sahibiolan zümreler ve bu zümreler içinde ön plana çıkan önemli aileler üzerinde yapılanaraştırmalar, belge yetersizliğine bağlı olarak sınırlı sayıda kalmıştır. Osmanlılarınçok kısa bir süre içerisinde cihanşümul bir devlet haline gelirken, başlangıçta kendilerindendaha güçlü oldukları düşünülen beyliklerin önüne nasıl geçmiş olduklarınıaçıklamaya çalışmak çok kolay olmamıştır. Özellikle bu dönüşümün belirgin birşekilde hissedildiği Murad Hüdâvendigâr ve oğlu Yıldırım Bayezid dönemlerindeizlenen siyaset, Osmanlıların devşirmelere dayanarak kendileri ile aynı asabiyete dayalıbeylikleri ortadan kaldırma faaliyeti olarak tanımlanmıştır. Bu çalışma, OsmanlıDevleti’nin teessüsünü başlatan “hutbe”ye olan biatın sınırlarının Bithynia’yı aştığıyönündeki tezin bir devamı olarak, beylikler üzerindeki gevşek vassallık bağının tamhâkimiyete evrilme sürecini, Kara Timurtaş Paşa ve evlatları üzerinden gözler önünesermek amacıyla kaleme alınmıştır. Devletin kuruluşu aşamasında sahip olduklarıerki, “büyük feth”e kadar Çandarlı vezir ailesi gibi babadan oğula aralıksız devamettiren Timurtaşzâde’lerin, kuruluş devrinin çok önemli bir diğer ailesi olarak kabuledilmesi gerekir. Ali, Oruç ve Umur Bey’lerden başka Timurtaş Paşa’nın Yahşi veFiruz Bey adlarındaki diğer oğullarından gelen kolların, Ankara Savaşı’ndan sonradevletin yeniden toparlanmasına yaptıkları katkılar ve kurdukları vakıflar vasıtasıylasosyal siyasetteki rolleri bu çalışmanın genel çerçevesini oluşturur. Bayezid Paşa’nın,Timurtaş Paşa’nın pek bilinmeyen oğlu Yahşi Bey’in oğlu olduğuna yönelik ortayakonulan iddia, çalışmanın en önemli yönünü teşkil etmektedir.