İslâm Düşüncesinin İlk Özgürlükçü Hareketi Mu’tezile'nin “Kader” Anlayışı

Özet

slâm düsünce tarihinde kaderle ilgili tartısmalar hicri birinciyüzyılın ikinci yarısından itibaren; çok erken bir dönemdeortaya çıkmıstır. Kader konusunun hem siyâsî, hem de itikâdîyönleri bulundugu için her dönemde düsünürlerin ve arastırıcılarındikkatlerini çekmistir. Biz bu makalemizde bu tartısmalarınortaya çıkısı ve arkaplanı üzerinde durmayacak; konuyabazı Mu’tezile kelamcılarının kavramsal tahlil ve yorumlarınıvererek, geleneksel Sünnî anlayıslardan farklı yaklasımlarınıaçıklamaya çalısacagız. Arap dilinde “kader” ve “kudret” sözcükleriaynı kökten gelmekte, fakat Mu’tezile kelamcıları, ilâhîadaleti ve insan sorumlulugunu temellendirmek için bu sözcügüdegisik, hatta birbirlerine zıt anlamlarının da bulundugunu hesabakatarak açıklamıslardır.