Dergiler / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2016 / Cilt: 18 - Sayı: 1
Osmanlıların ilk maden kömürcülüğü girişimi: Yedikumlar kömür madeni mukataası
- Sayfa
- 39–52
- DOI
- —
Özet
Osmanlı enerji tarihinde kömürün keşfinden ziyade kömür çıkartmaya yönelik ilk resmi çabalara eğilmek daha gerçekçi bir çabadır. Bilinen ilk ciddi devlet teşebbüsü 1790’larda İstanbul’un Rumeli Karadeniz sahili hattında Kilyos ve Karaburun arasındaki Yedikumlar’da yapılmıştır. Campbell Mustafa Ağa’nın işletmeye talip olduğu maden, Nizam-ı Cedit ıslahatının bir parçası olarak İrad-ı Cedit’e bağlı bir mukataa şeklinde önce Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa’ya, sonrasında ise Mahmud Raif Efendi’ye kömür mukataası olarak verilmiştir. Bu bölgede on dokuzuncu yüzyıl sonlarına dek kömür çıkartılamamıştır. Başarısızlığın nedenleri arasında mevcut linyit kömürünün düşük kalitesi, yetersiz teknik bilgi, egemen politik-ekonomi anlayışı ve mukataa sistemine özgü idari ve teşkilatla ilgili kısıtlar sayılabilir. Bu maden yatakları 1990’ların ortasına kadar İstanbul’un ısıtma amaçlı yakacak kömürünü sağlamıştır. Kömürün düşük kalitesi hava kirliliğine yol açtığı gibi madencilik faaliyetleri çevre tahribatına sebep olmuştur.
Abstract
A study of early official attempts at coal mining -as opposed to the discovery of coal- is a more realistic effort in the study of history of energy in the Ottoman Empire. The first known official policy of coal mining was in the 1790s and it focused on the region known as Yedikumlar located along the Black Sea coastal strip between Kilyos and Karaburun on the European side of Istanbul. Although Campbell Mustafa Agha, a Scottish convert, was the first to propose to operate a coal mine in this region, coal mining was organized as a taxfarm (muqata‘a) unit auctioned by the Fund of New Revenues (Irad-ı Cedit) to Grand Admiral Küçük Hüseyin Pasha and, later on, to Mahmud Raif Efendi. Attempts at coal mining in the region failed until late 19th century. Among the reasons for this failure were the low-quality lignite (brown coal), insufficient know-how about coal mining, overriding political economy and managerial-organizational limits of the muqata‘a taxfarming system. The low-quality lignite of this region provided the heating energy of Istanbul until the mid-1990s, leading to large-scale air pollution in the city and deterioration of the landscape in Yedikumlar.