Dergiler / Osmanlı Bilimi Araştırmaları / 2016 / Cilt: 18 - Sayı: 1
Osmanlı denizcileri ve serko haritası (quartier de réduction)
- Sayfa
- 1–25
- DOI
- —
Özet
Avrupalı denizciler, on yedinci yüzyıldan önce seyir sırasında yapmak zorunda kaldıkları matematiksel hesapları azaltmak amacıyla quadratum nauticum veya organum directorium gibi abaküs/hesap cetvelleri kullanmışlardır. On yedinci yüzyıldan itibaren gelişen bu aletler yerlerini Gunter skalası, trigonometrik cetvel ve sinüs kuadrantı gibi aletlere bırakmıştır. Fransız denizciler arasında yaygın kullanılan quartier de réduction da bu tarz bir alettir. Bu alet, bir geminin çıkış noktasından varış noktasına gelinceye kadar takip etmesi gereken rotanın coğrafi koordinatlarını ve yönünü bulmak için kullanılan çok basit ama bir o kadar da doğru sonuç veren bir hesap aletidir.On sekizinci yüzyıldan itibaren Osmanlıların denizcilik alanında modernleşme hareketlerinin bir parçası olarak Avrupa’dan yapılan çevirilerle denizcilik alanında Osmanlıca eserler oluşmaya başlamıştır. Quartier de réduction aleti, bu Osmanlıca denizcilik literatürüne serko haritası ve sârko karta adlarıyla girmiştir. Bu çalışmanın giriş bölümünde, on yedinci yüzyıla kadar denizcilikte kullanılan bazı hesap aletleri ele alındıktan sonra, quartier de réduction aletinin yapısı, kullanımı, yayılışı hakkında bilgi verilecek ve Osmanlı denizciliğindeki yeri incelenecektir.
Abstract
European navigators had used instruments such as quadratum nauticum or organum directorium to reduce the mathematical calculations they needed to perform while navigating prior to the 17th century. After the 17th century, instrument makers started to use modern techniques and thus designed and produced instruments such as Gunter’s scale, trigonometrical ruler and sinical quadrant. Quartier de réduction which was widely used among French mariners, was one of these instruments. It was a simple but very accurate calculator that helped to determine the geographical coordinates and direction of the ship’s course to be followed from its point of departure to its destination.In the 18th century when Ottoman administrators initiated the modernisation of the military, European maritime books were translated to Ottoman Turkish. The quartier de reduction was thus introduced in Ottoman technical literature under the name serko harita and sârko karta. This study will first introduce a few calculators used by navigators before the seventeenth century. Then, examine the structure and use of serko haritası and diacuss its use among ottoman seamen.