Peyami Safa ’nın Romanlarında Aydınlar

Özet

Peyami Safa, ıom anlaıında genellikle Türk toplumunda yaşanan aksaklıkları, batılılaşmanın yol açtığı değerler karmaşasını anlatır. Roman kişileri, özellikle de başkişi konum undakiler söz konusu karmaşadan fazlasıyla etkilenen bireylerdir. Yazar, bunların içinde doğu-batı değerleri, materyalizmidealizm arasına sıkışmış bunalımlı yarı aydınlara ağırlıklı olarak yer vermiştir. Bu kişilerin çoğunluğu başlangıçta gelenekleri bir yana bırakıp yeniye ayak uydurmaya çalışan, o sırada çıkan sorunlara çözüm üretmekte sıkıntıya düşen, mutsuz bireyler olarak görünür. Ama zaman içinde yeniye uyarken eski değerlere gereken özeni göstermeyi öğrenir ve bunalımdan kurtulurlar. Peyami Safa’nın romanlarında ayrıca, bunalımdan çıkmalarında bu kişilere yardım eden bir aydın tipine daha rastlanmaktadır. Ancak söz konusu aydınlar genellikle yalnızca bu yönleriyle ele alınır ve kişilikleri başka yönleriyle tanıtılmaz, özel yaşamları verilmez. Başka bir dikkati çeken nokta da Peyami Safa’nın öteki roman kişilerine eleştirel yaklaşımlarda bulunurken, “yazarın sözcüsü” diyebileceğimiz bu aydınlara hep benimseyici bir tutum takınmasıdır. Onlar âdeta yazarın ele aldığı konularla ilgili iletilerini vermelerini sağlayan birer sözcüdür.

Abstract

Peyami Safa, generally describes the problems that people faced in the process o f vvestemisation as well as the values that lost in Turkey. The main characters in this novels are the ones who were affected most from this process. Dravving on this live, the author mostly emphasizes values o f the west and the east, the care o f the semi intellectuals who were captured in between the values o f east and west. Most o f his characters appear to be unhappy and unable to solve the problems that they face. The characters become capable of dealing with their problems and solving them when they realize that they need to protect the old values while practising the new ones. It’s possible to see secondary characters who help the main characters solve their intellectual problems. However, they are presented only with this function in the novels and their human side, private lives are not mentioned at ali. Another interesting point in Peyami Safa’s novels in that his characters stand as the repıesentatives o f the aııthor. The author has a criticizing approach to other characters. However, the simply accepts the maiıı characters as they are. In this respect, one can say that the main characters are like “the spokesm an” o f the \vriter.