On the Titles Ten-si and Kan in the Irk Bitig

Özet

Irk Bitig, X. yüzyılın başlarında Eski Türk Runik yazı ile yazılmış Eski Türkçe fal kitabıdır. Bu kitap temelde Türk göçebe-bozkır kültürünü yansıtmasına rağmen dintar, manistan sözcüklerinde görüldüğü gibi Maniheist öğeler de barındırmaktadır. Irk Bitig’de aynı zamanda birkaç Çince kökenli sözcük de bulunmaktadır. Bunlardan birisi tensi unvanıdır. Bu Çince hükümdar unvanı ile birlikte Türk yönetim geleneğinde çok daha yaygın olan kan unvanını da Irk Bitig’de görmekteyiz. Araştırmacılar ten-si unvanının Irk Bitig’deki yeri üzerinde bugüne kadar yeterince durmamışlardır. Biz bu yazımızda ten-si unvanının Türk kültüründeki yeri üzerinde durup bu unvan ile kan unvanını Irk Bitig’deki işlevleri açısından karşılaştıracağız

Abstract

Irk Bitig is an Old Turkic omen book which was written with Old Turkic Runic script at the beginning of the Xth century. Although this book mainly reflects the nomadicsteppe Turkic culture, it contains some Manichaean elements, like the words dintar, manistan. Irk Bitig also has a few Chinese origin words. One of them is the title ten-si. Along with this Chinese ruler title there is a title, kan which is much more widespread in Turkic government tradition. Up to now, researchers have not sufficiently laid stress on the place of the title ten-si in the Irk Bitig. In this article, we will focus on the place of the title ten-si in Turkic culture and compare this title with the title kan in terms of their functions in the Irk Bitig