Kazı Verileri Işığında Olba’nın Erken Yerleşim Tarihi

Özet

Olba arkeolojik yüzey araştırmaları ve kazılarda elde edilen veriler, akropolis yükseltisi ile çevresindeki vadi ve düzlüklerde gelişen yerleşimin erken tarihi konusunda değerli bilgiler sunmaktadır. Kayalık arazi yapısı içinde yer alan ve yaşamaya elverişlilik gösteren mağaralarda prehistorik insanın var olduğunu gösteren taş aletler saptanmaktadır; Olba akropolisi sondajlarında bulunan Geç Kalkolitik – Erken Tunç Çağı seramiği buradaki erken yerleşime işaret eden buluntular olarak dikkati çekmektedir. Demir Çağı yazılı belgelerinde Olba’nın da içinde bulunduğu Dağlık Kilikia Bölgesi’nin adının geçmesi, eski Yakın Doğu uygarlıklarının bölgeye gösterdiği ilgiyi yansıtmaktadır. Ayrıca, bölgenin bu ülkelerle olan bağlantısını gösteren gliptik buluntuların kazılarda ele geçmesi, Olba’daki erken yerleşime tanıklık etmektedir. Bu çalışmada Demir Çağı’na ait üç ayrı mühürden söz edilmektedir. Bunlardan ilki, “kübik mühürler” grubuna ait bulunmakta ve MÖ 8. ve 7. yüzyıllarda Anadolu, Suriye, Fenike, Kıbrıs örnekleriyle tanınmaktadır. İkinci mühür ise fildişinden yapılmış, tutamak kısmı aslan biçiminde olan bir örnektir ve Frig mühürleri kapsamında değerlendirilen bir grubun üyesidir. Bu tipin en erken örneklerinin tarihi MÖ 8. yüzyıla dek uzanmaktadır. Son olarak Olba akropolis buluntusu olan Yeni Babil stilindeki, üzerinde bir tapınma sahnesinin yer aldığı, MÖ 6. yüzyıl ortalarına ait bir başka damga mühür incelenecektir. Bütün bu buluntular Olba’da prehistorik çağlardan başlayan ve Demir Çağı sonuna kadar olan süreçteki yerleşim tarihini aydınlatmaları bakımından önem taşımaktadırlar.

Abstract

Archaeological surveys and excavations carried out at Olba reveal considerable evidence for the history of early settlement at the site. Th e suitable topographical conditions (such as caves providing shelter) as well as the numerous stone tools refl ect the earliest human presence at Olba. Th e pottery finds (scored ware) that belong to the Late Chalcolithic – Early Bronze Age are the traces of the oldest settlement at the acropolis hill. Th e Iron Age litearary evidence support the interest of the Near Eastern peoples in the region. Th e glyptic finds from Olba excavations confirm the impact of the Iron Age civilizations of the Near East and Anatolia. In this study three seals will be evaluated. Th e first one belongs to the group of “cubical seals” dating back to the 8th – 7th century BC known to us through examples from Anatolia, Syria, Phoenicia and Cyprus. Th e second is a Phrygian ivory stamp seal with a lion handle. Th e earliest examples of this type belong to the 8th century BC. Th e third one is a NeoBabylonian style chalcedony pyramidal stamp seal with a worship scene on its octagonal base belonging to the mid 6th century BC. Th e archaeological data presented in this study is important for revealing the settlement history of Olba from prehistoric times to the end of Iron Age.