Bir Metin Yeniden Yazılırken Neler Değiştirilir: Dâfi‘u’l-Hüzn ve Mahzenü’l-Esrâr Örneği

Özet

Afyon, esrar, berş, boza, şarap, kahve ve benzeri madde-lerin teşhis ve intak sanatları yardımıyla birbirlerine karşıüstünlüklerini iddia ve ispat etmeye çalıştıkları keyif vericimaddelerin (mükeyyifat) münazarası, Türk münazara ede-biyatında en çok işlenen konuların başında gelmektedir.Dâfi‘u’l-Hüzn adlı eser ise bu türün şimdiye kadar bilinme-yen bir halkasını oluşturmaktadır. Müellifi meçhul olan bueser, Nidâî’nin yeniden yazım örnekleri arasında ilk sıradayer almaktadır. Dâfi‘u’l-Hüzn, Vardarlı Fazlî tarafındanmesnevi şeklinde ve Mahzenü’l-Esrâr adıyla yeniden yazıl-mıştır. Bu makale Mahzenü’l-Esrâr örneğinde yenidenyazılan eserlerde ne gibi değişiklikler yapılabileceğini belir-lemeyi amaçlamaktadır. Bunun için öncelikle kaynak metinile yeniden yazılan metin tanıtılmış, muhtevaları hakkındamukayeseli bir şekilde bilgi verilmiş, iki eser arasındaki ilişkiaçıklanmış ve Türk münazara edebiyatında Dâfi‘u’l-Hüzn’ün yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Ardından Mah-zenü’l-Esrâr örneğinde, yeniden yazım sürecinde kaynakmetnin ne kadar değişebildiği, hangi hususlarda değişim ta-sarrufunda bulunulabildiği ayrı başlıklar altındadeğerlendirilmiş, bu yapılırken de elde edilen bulgular başkaeserlerden örneklerle desteklenmiştir. Ayrıca bu değerlen-dirmeler sırasında Dâfi‘u’l-Hüzn’ün neden nazmaçekildiği, kaynak metin üzerinde yapılan değişikliklerinhangi amaçlarla yapıldığı sorularına cevap aranmıştır. Sonolarak Dâfi‘u’l-Hüzn’ün çeviri yazımı yapılmıştır.

Abstract

The debate of pleasure-giving substances such as opium, bersh, hashish, boza, wine and coffee is the most written topic in Turkish debate literature. In this genre, these sub- tances fight for superiority over others by means of personification. Dâfi‘ al-Huzn is a hitherto unknown link of the genre. This anonym work is the first rewriting of Nidâî’s Mubâhasât-ı Mukeyyifât. Dâfi‘ al-Huzn was rewritten in mathnawi form by Vardarlı Fazlî with the title of Mahzan al-Asrâr. This paper aims to determine what kind of changes can be made in the rewritten works by gi- ving Mahzan al-Asrâr as an example. For this purpose firstly the source text and its rewriting have been introdu- ced, their contents have been illuminated comparatively, the relationship between them has been explained and the place of Dâfi‘ al-Huzn in Turkish debate literature has been determined. Then, in the case of Mahzan al-Asrâr, how and how much the source text can be changed during the rewri- ting process has been evaluated under different headings and the findings have been supported by examples from ot- her works. In addition, during these evaluations, the answers to the questions for the purpose of the changes made on the source text and why Dâfi‘ al-Huzn was trans- ferred into poetry have been sought. Finally, Dâfi‘ al-Huzn has been transcripted.