ÇEVRE TARİHİ PERSPEKTİFİNDEN SUYUN KONTROLÜ

Özet

Çevre tarihi veya çevresel tarih, Dünyada ve Türkiye’de yeni gelişen bir tarihçilik alanıdır. İktidar merkezli tarih yazıcılığının ikinci dünya savaşı sonrası değişim göstermesi ve iktidar alanı dışında kalan bireylerin ve toplumların incelenmesi sonucu yeni bir tarihçilik anlayışı ortaya çıkmıştır. Fransa’da Annales Okulu aracılığıyla ortaya çıkan ve Amerika Birleşik Devletleri’nde kurumsallaşan bu yeni tarihçilik anlayışı, sıradan insanları ve onların her türlü etkinliğini merkeze almaktadır. Bu bakış açısı, aynı zamanda disiplinler arası çalışmayı da gerekli kılmıştır. Çevre tarihi ise bu yeni perspektifin bir sonucudur. İnsan doğa ilişkilerinin uzun erimli etkileşimi olarak insan dışı tüm aktörlerin (non-human agency) insanoğlunu (mankind) etkilediği düşüncesi, bu aktörlerin tarihin öznesi olabileceğini göstermiştir. Ayrıca doğanın son yıllarda hızlı bir şekilde tahrip edilmesi de doğaya dönük bir ilgi ve endişe yaratmıştır. Bu noktada nehirler, akarsular, dağlar, ovalar gibi coğrafi oluşumlar ile bitkiler, hayvanlar, salgın hastalıklar gibi unsurlar çevre tarihi çalışmalarının öznesi olarak belirmişlerdir. Çevre tarihçiliğinin en önemli başlıklarından bir tanesi insan-su ilişkisi olarak görülmektedir. Bilindiği üzere antik dönemlerden bu yana insan toplulukları suyun yakınında olma ihtiyacı hissetmişler ve büyük medeniyetler genelde su kaynakları etrafında yükselmişlerdir. Setler ve barajlar ise insanoğlunun suyu kontrol etme ve sudan yararlanma anlayışının bir sonucu olarak yüzyıllar boyu gelişme kaydetmişlerdir. Denizli Çivril Işıklı Gölü, Büyük Menderes Nehri ile Kufi Çayı’ndan beslenen bir tatlı su gölüdür. Bölgede mevcut su kapasitesi doğrultusunda tarımsal faaliyetler yürütülmüş, buna paralel suyu kontrol etmenin zorunluluğu da hissedilmiştir. Bu çalışmada, Denizli Işıklı Gölü Barajı’nın inşası çalışmaları ile barajın bölgeye etkileri analiz edilecek ve tüm bu gelişmeler çevre tarihi perspektifinden değerlendirilecektir.

Abstract

Environmental history is a newly developing field of historiography in the world and in Turkey. As the power-centered historiography changed during the period after the World War II, a new scholarship has started to emerge as a result of an inquiry on the individuals and societies standing the outside the margins of the field of power. The new approach which focused on the ordinary actors and their agency in shaping the historical moment necessitated interdisciplinary research at the same time. Environmental history is one of the outcomes of this perspective. The idea that non-human agency affected human attitudes vis-à-vis the environment as an interaction of human-environment relationships demonstrated that non-humans might also be historical agents. Furthermore, the recent destruction of environment during the last decades has articulated much more attention to the environmental problems. Regarding these all, rivers, streams, mountains, plains and certain other elements such as plants, animals, epidemic diseases have been attributed attention by the environmental history. One of the significant topics regarding the environmental history has been considered to be human-water relationships. The historical need for humans to be very close to the water sources caused the emergence of great civilizations in the vicinity of rivers. Dam lakes, from this perspective, could be considered as a significant attempt for controlling and benefitting from the water sources. Işıklı Dam Lake in Çivril/Denizli, is a freshwater lake originated from Büyük Menderes and Kufi Çayı. Benefitting from this, agricultural activities were carried out with the water capacity in the region as it necessitated controlling the water. In this study, the construction works of Denizli Işıklı Lake Dam and the effects of the dam on the region will be analyzed and all these developments will be evaluated from the perspective of environmental history.