LİLO LİNKE’İN “ALLAH DETHRONED” ADLI ESERİNDE SAMSUN HALKEVİ VE FAALİYETLERİ

SAMSUN PEOPLE’S HOUSE AND ITS ACTIVITIES IN THE WORK OF LİLO LİNKE “ALLAH DETHRONED”

Özet

Bağımsızlık savaşının kazanılmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti devleti kurulmuş, hem Türk milletinin çağdaş ve modern toplumlar arasındaki yerini alması hem de halkta ulusal bir bilinç oluşturmak için Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlarda pek çok reform yapılmıştır. Reformların halka benimsetilmesinde, eğitime önemli işlevler yüklenmiştir. Bu bağlamda, Osmanlı’dan devralınan okullar modernize edilmiş, eğitim programları yenilenmiştir. Bununla da kalınmamış, 1932 yılında, Samsun’nun da içinde bulunduğu 14 ilde, yaygın eğitim kurumu olarak nitelendirebileceğimiz Halkevleri inşa edilmiştir. Halk evlerinin inşa edilmesinde, elbette dönemin kimi siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmelerinin rolü yadsınamaz. Bunu, Halkevlerinin üstlendiği, kültürel, sanatsal, ekonomik, eğitsel vb. işlevlerde açıkça görmek olasıdır. Ancak özde Halkevleri, Cumhuriyetin çağdaş ve laik bir toplum yaratma politikalarının bir ürünü olarak düşünülebilir. Halkevlerinin kurulduğu 1932 yılından kapatıldığı 1951 yılına kadar, Türk toplumunun pek çok ihtiyacı yanında, yeniliklerin halka taşınmasında da etkili olduğu açıktır. Zira Halkevleri vasıtasıyla toplumda Atatürk ilke ve inkılaplarının sağlam bir temele oturtulması, milli kültürün inşası, Türk aydını ile halk arasında köprü kurulması ile ortak kaygıları ve ülküleri olan üretici bir toplum yaratılması hedeflenmiştir. Halkevlerinin kurulması ile birlikte kültür ve eğitim alanında önemli atılımlar yapılmış ve Halkevleri tarafından, halkı her konuda eğitmek ve bilgilendirmek için birçok dergi ve kitap yayınlanmıştır. Yakın tarihimizde önemli bir yere sahip olan Halkevleri, yerli ve yabancı pek çok araştırıcının ilgisini çekmiştir. Lilo Linke de Türkiye’yi ziyareti sırasında Halkevleriyle ilgilenmiş, bu konuda kayda değer bilgiler aktarmıştır. İşte bu çalışma, Lilo Linke’nin 1935 yılında Samsun ziyareti sırasında Samsun Halkevine dair gözlem ve incelemelerine dayanmaktadır. Çalışmanı amacı, onun gezi notlarından yola çıkarak, Samsun Halkevi ve faaliyetlerini ele almak, değerlendirmek ve Halkevleri bağlamında Samsun tarihine ışık tutmaktır.

Abstract

number of reforms were made in political, social, cultural and economic fields under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk for both the Turkish nation’s taking their place among the modern societies and also creating a national consciousness of the people. Considerable importance was given to education so as to have people adopt the reforms. In this regard, the schools having been inherited from the Ottoman State were modernized and educational programs were renewed. In addition, in 1932 the People’s Houses, which could be described as widespread institutions, were constructed in 14 provinces including Samsun. Naturally, in the construction of the People’s Houses, the role of some political, economic, social and cultural developments of the period cannot be overlooked. It is possible to see it in the cultural, artistic, economic and educational functions that People’s Houses executed. However, it should be noted that People’s Houses actually can be considered as the product of the politics of creating a modern and secular society. In addition to several needs of the Turkish society, between 1932 to 1951, it is obvious that they played a major role in transfering the reforms to people as well. Through the People’s Houses, it was intended to base Atatürk’s principles and reforms on a strong ground, to establish national culture and bridge between Turkish intellectuals and people and in this way, to create a productive society having common concerns and ideals. With the foundation of the People’s Houses, some important developments were made in the field of culture and education and several journals and books were published in order to inform and educate people about every subject. People’s Houses, which have had an important place in our recent history have attracted the attention of many local and foreign researchers as well. During her visit in Samsun, Lilo Linke also showed interest in People’s Houses and narrated significant information related to them. This study is based on Lilo Linke’s observations and research during her visit in Samsun in 1935. Using her travelogues, the purpose of the study is to handle and evaluate Samsun Poeple’s House and its activities and thus in the context of People’s Houses shed some light on the history of Samsun.