Tarihsel süreç içinde Üniversitelerimizin yapısal ve hukuki anlamda geçirdiği değişimler ve bazı çözüm önerileri

(The historical process of structural and legal changes of our Universities and some suggestions for a solution)

Özet

Makale, Türk ve Dünya Üniversitelerinin kısa tarihçesiyle başlamakta ve Cumhuriyet Dönemi Üniversitesinin hukukî kimliğini ve değişik anayasa dönemlerindeki hukuki statüsünü açıklamaktadır. Üniversitenin sahip olması gerekli özellikler sıralandıktan sonra Üniversitenin özerk ve bağımsız olması gerekliliği incelenmekte, bilimin ancak özgür ortamlarda yapılabileceği gerçeği dile getirilmektedir. Osmanlı’da bilim ve kültür hayatı, matbaanın bir türlü benimsenmemesinin nedenleri nin açıklandığı makalede, Darülfünün’da yaşanan tarihi olaylar dile getirilmekte, ilk öğrenci grevinden ve bunun nedenlerinden bahsedilmektedir. Cumhuriyetin bilim hayatına getirdiği yenilikler, yeni bilim dallarının fakülte adı altında örgütlenmesi ve ülkeye yayılması, Eski Darülfünun’un yeni İstanbul Üniversitesi’ne dönüşümü sürecinde Avrupa’daki Nazist rejimlerden kaçarak ülkemize sığınan çoğunluğu Alman asıllı Musevi hocaların eğitim tarihimizdeki yeri dile getirilmektedir. YÖK’ün kuruluşu ve hukukî yapısı, Devlet ve Vakıf Üniversitelerinin hukukî kimliklerinin açıklandığı makalede, bilimin ancak demokratik ve özgür ortamlarda yapılabildiği gerçeği üzerinde durulmakta, Devletin Üniversitelere müdahale yöntemlerinden bahsedilmektedir. Kâr amaçlı Üniversite kavramının eleştirildiği makalede, gerçek bir Üniversitenin hangi bilimsel, fiziksel, yapısal,hukuksal koşullar içinde çalışması gerektiği üzerinde durularak, öneriler getirilmekte ve makale bu şekil- de sonuçlanmaktadır.

Abstract

The article begins with a short history of Turkish and European Universities and the changing legal status of Turkish universities during different constitutional eras. Subsequently, it shall be emphasized that science cannot be performed without freedom and autonomy. Then, the cultu- ral and scholarly aspects of the Ottoman Empire shall be explained. Later, the history of Darülfünun (The old name given to the University of Istanbul before Republican era) shall be revealed, and the first boycott of students (then called a ‘strike’) shall be examined. The achievements and innovations of modernity after the transformation period of Darülfünun to University of Istanbul shall be explained in detail. The role of foreign, particularly Jewish professors, who were trying to find a convenient environment to teach after they were driven away from their countries by Nazis, shall be emphasized. The establishment and current legal status of YÖK (High Academic Council) and of both state and private universities shall be analysed. The interference of State to the freedom of higher education shall also be mentioned. The estab- lishment of Universities with aims of profit shall be criticised. As a conclusion, physical, structural, scientific and legal conditions for a better university shall be proposed.