TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNDE MÜLKİYET-ETKİNLİK İLİŞKİSİ: VZA VE TOBİT MODEL UYGULAMASI1

PROPERTY - EFFICIENCY RELATIONSHIP IN TURKISH CEMENT SECTOR: DEA AND TOBIT MODEL APPLICATION

Özet

elleştirme uygulamaları 1980'ler sonrasında Türkiye'de ve dünyada küreselleşme eğilimiyle beraber iktisadi bir politika aracı olarak ortaya çıkmıştır. Özelleştirmenin temel gerekçesi Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin (KİT) etkinlik ve verimlilik açısından başarısız olmalarıdır. Özelleştirme uygulamalarıyla da işletmelerin yapısı ve yönetiminde meydana gelecek değişim ile KİT'lere piyasa disiplininin kazandırılacağı ve dolayısıyla işletme etkinliği ve verimliliğinin sağlanacağı beklenilmektedir Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de çimento sektöründe, özelleştirmeuygulamalarının firmaların kaynaklarını daha etkin kullanmalarına yönelikolumlu bir etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Bu çalışmada 24 çimentofabrikası için 1984-2012 periyoduna ait dengesiz panel veri kullanılarakişletme etkinliği değerleri Veri Zarflama Analizi (VZA) yöntemi ile araştırılmıştır.Sonrasında, çimento sektöründe etkinliğin/etkinsizliğin kaynakları, etkinlikdeğerlerinin (BCC) bağımlı değişken; üretim kapasitesi (UKAP), kişi başınaüretim (KBU), toplam satış (TS), kapasite kullanım oranı (KKO) ve özelleştirmegölge değişkeninin (DOZEL) bağımsız değişken olarak kullanıldığı Tobit modelile analiz edilmiştir.Tobit model tahmin sonuçlarına göre, KBU ve TS değişkenlerinin etkinliküzerinde doğru yönlü; buna karşılık UKAP, KKO ve DOZEL değişkenlerinin iseters yönlü etkiye sahip oldukları tespit edilmiştir.

Abstract

Privatization practices with the globalization trend in Turkey and the world after 1980's have emerged as an economic policy tool. The main reason of privatization of state-owned enterprises (SOE) was the fact that they were unsuccessful in terms of productivity and efficiency. With the changes in business structures and management brought by privatization process, stateowned enterprises are expected to gain market discipline and to function in an efficient and productive way. The main purpose of this study is to analyze whether the privatization process has a positive impact on the resource efficiency of the firms in Turkish cement sector. In the study, business efficiency values were calculated with panel data for 24 cement factories involving 19842012 period by Data Envelopment Analysis. Later, resources of efficiency/inefficiency in the cement industry were analyzed by Tobit model in which the efficiency value is dependent variable while production capacity, production per capita, total sales, capacity utilization rate and privatization dummy variable are independent variables According to the Tobit model estimation results; the variables of productioncapacity, capacity utilization rate and privatization have a negative effect onthe efficiency while the variables of production per capita and total sales havea positive effect.