TEKNOPARKLARIN YENİLİKÇİ VE TEKNOLOJİ TABANLI GİRİŞİMCİLERE FAYDALARI

Özet

Sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçiş sürecinin önemli etkilerinden biri de klasik girişimciliğin, kreatif sınıfın önderliğinde yenilikçi, teknoloji tabanlı girişimciliğe dönüşmesidir. Teknoparklar tekno-girişimcileri bir araya getiren küme bazlı, sosyo-mekansal sistemlerdir. Teknoparklardan muhteva ettikleri firmalara yönelik daha fazla yenilik ve nitelikli istihdam üretmelerini sağlamak üzere çeşitli dışsallıklar yaratmaları beklenir. Bu varsayım dâhilinde, devletler teknoparklara yönelik vergi desteği ve altyapı yatırımları gibi önemli teşvikler sağlamaktadır. Bununla birlikte, teknopark firmaları bahse konu teknopark dışsallıklarından yeterince faydalanamıyorsa vazgeçilen vergiler ve yapılan kamu yatırımları boşa gidecektir. Daha da önemlisi, yenilikçi, teknoloji tabanlı girişimcilerin performansını ciddi anlamda artırma fırsatı da elden kaçmış olacaktır. Bu da, teknoparklarda arzu edilen potansiyel faydaların gerçekten hayata geçip geçmediğine ilişkin etki değerlendirme çalışmalarının önemini öne çıkarmaktadır. Bu çalışma firmaların teknopark dışsallıklarından hangi seviyede fayda sağladığını ortaya çıkarma amacını taşıyan anket bazlı bir etki değerlendirme yaklaşımını ortaya koymakta ve örneklendirmektedir. Çalışma kapsamında Türkiye’deki en az 50 firmanın bulunduğu 26 farklı teknoparktan rastgele seçilmiş 1.112 tekno-girişimciye, teknopark dışsallıklarından hareketle belirlenen 12 ölçüt bağlamında teknoparkta yer almamış olsalardı ne durumda olurlardı şeklindeki karşı-olgusal sorular yöneltilmiştir. İlave olarak, girişimcilerce algılanan faydanın, farklı girişimci ve firma-spesifik özellikler dahilinde değişim gösterip göstermediğini incelemek üzere 12 karşı-olgusal sorunun her biri için 12 farklı özellik ele alınarak sıralı logit regresyonu analizi gerçekleştirilmiştir. Eğer algılanan faydalar girişimci ve firma özelliklerine göre değişim gösteriyorsa o zaman tek tip uygulamalar yerine özelleştirilmiş uygulamalara yönelinmesi daha etkin olacaktır. Analiz edilen 12 teknopark dışsallığından 10 tanesi kapsamında istatistiki olarak anlamlı algılanan ortalama fayda gözlemlenmiştir. Sıralı logit regresyonu analizi sonuçları daha yüksek fayda düzeyinin kadın girişimci olmayla, daha fazla sayıda ortağa sahip olmayla, daha düşük eğitim düzeyine sahip olmayla, ihracat yapmayla, sektörün yazılım/bilişim olmasıyla, daha az gelişmiş bir teknoparkta olmayla ve daha az gelişmiş bir şehirde olmayla ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular teknoparkların içerici kalkınma perspektifi açısından önemli bir rol oynadığına işaret etmektedir. Diğer taraftan, algılanan fayda düzeyinin girişimcinin ve firmanın yaşı, firmanın çalışan sayısı ve firmanı hızlı büyüyen firma olup olmaması özelliklerine göre farklılaşmadığı gözlemlenmiştir. Teknoparklardan beklenen temel etkilerden biri uluslararası düzeyde lider firmaların, diğer ifadeyle “yıldız firmaların” teknoparklarda gelişip atılım yapmasıdır. Hızlı büyüyen firmalar buna en uygun adaylar olup, bu firmaların teknopark dışsallıklarından diğer firmalara oranla en üst düzeyde istifade etmeleri beklenir. Bu çalışmanın bulgularından hareketle bu konuda teknopark idarelerinin ve ilgili kamu kurumlarının daha fazla çaba göstermesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu çalışma bulgularının ve yaklaşımının Türkiye’deki teknoparkların performansını artırma anlamında tamamlayıcı bir etki değerlendirme aracı olarak faydalı olacağını ummaktayız. Yaklaşımımızın önemli bir boyutunu da etki değerlendirmeye ekonomik perspektifin yanı sıra sosyolojik perspektiften de yaklaşmamız oluşturmaktadır. Çalışma bulguları aynı zamanda kalkınmakta olan/ yükselen ülkeler bağlamındaki teknopark politikaları ve dinamiklerine ilişkin de örnek teşkil etmektedir.

Abstract

One of the important impacts of transition from industrial society to knowledge society is the transformation of classical entrepreneurship to innovative technology-based entrepreneurship led by the creative class. Technoparks are cluster-based, socio-spatial systems that bring techno-entrepreneurs together. Technoparks are expected to create several types of externalities to the benefit of the firms they host in order that more innovations and qualified new jobs can be triggered. Under this assumption, governments provide important incentives, mainly in the type of tax deductions and infrastructure investments, for the technopark firms. However, if the technopark firms do not accrue sufficient benefits from mentioned potential externalities, then forgiven taxes and incurred investment costs would go down the drain. More importantly, a golden opportunity to significantly boost the performance of innovative techno-entrepreneurs would be lost. This brings the importance of evaluation studies that investigate if the potential desired benefits in technoparks are actually realized. This study proposes and exemplifies a survey based evaluation approach for to reveal the level of benefits obtained by the firms from the technopark externalities. It involves asking counterfactual questions to the 1,112 entrepreneurs randomly chosen from 26 different technoparks that host at least 50 firms in Turkey about what would happen to them in terms of the 12 criteria that determined related to potential technopark externalities if they had not chosen to move to a technopark. In addition, it is further investigated if the perceived benefits change with differentiation of sociological and firmspecific background characteristics of the entrepreneurs and their firms since if the benefits differ by those then specialized policies may be required instead of monotype policies. In this purpose, we conduct ordered logit regression analysis for each of the 12 counterfactual questions using 12 different background characteristics.In the context of 10 technopark externalities out of 12, we observed statistically significant perceived mean benefit. Results of the ordered logit regression analysis indicated that significantly larger perceived benefits are generally associated with being a female entrepreneur, having higher numbers of partners, having lower levels of education, having less entrepreneurial experience, being an exporter, being a software firm, being located in a newly developing technopark, and being located in a less developed city. These results indicate that technoparks seem to play an important role from the perspective of inclusive development. On the other hand, perceived benefits do not generally vary depending on the age of the entrepreneur, on the age of the firm, on the employee size of the firm, and on the fact that the firm is a highgrowth one or not. One core impact expected to be created by technoparks is they trigger the flourishing of firms which will become leaders at international scale, aka “star firms”. High-growth firms are the best candidates for this, and we expect from them to utilize the technopark externalities to the outmost degree to achieve this objective. However, our findings indicate that more effort shall be invested by technopark administrations and government organizations to push them forward. We believe our findings and our approach as a complimentary evaluation tool can aid in the pursuit for improving the performance of technoparks in Turkey. One of the prominent aspects of our approach is that it aims to embrace sociological perspective in addition to economic perspective to the evaluation process. Findings of this study also provides an example for technopark policies and dynamics in a developing/emerging country context.