Hekimhan Köprülü Mehmed Pasha Mosque (A 17th Century Ottoman Station Viewed through the Correlation between the Celâlî Revolts and the Mountain Passes Organization)

Hekimhan Köprülü Mehmed Paşa Camii (Derbend Teşkilatı Celâlî İsyanları Bağlamında XVII. Yüzyılda Bir Osmanlı Menzili)

Özet

Tarihi kervan yolunun güzergâhlarından biri üzerinde yer alan Hekimhan ve çevresinde, XVI.yüzyıldanitibaren bölgede hüküm süren devletler arasında yaşanan mücadeleler sonucu, güvenli vekârlı ortam ortadan kalkmıştır. Bu durum, XVII. yüzyılın büyük sorunu Celâlî İsyanlarıyla daha dakötü duruma gelmiştir. Ticaret ve savaş taşımacılığı bağlamında vazgeçilmez konumda, ancak topografiközellikleri itibarıyla tenhada kalmış, iskân ve yerleşmenin de mümkün olmadığı, dar veönemli geçit noktalarında devlet eliyle oluşturulan, savunma/sığınma amaçlı bir tür askerî garnizonderbendlerin bu bağlamda işlevselliklerinin gözden geçirilmesi ve bazı yeni derbendlerin inşasına gerek duyulmuştur. Dolayısıyla Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa'nın sadareti döneminde (1656- 1661) Derbend teşkilatına ayrı bir önem verilmiştir. Köprülü Mehmed Paşa evkafına bağlı, Hekimhan'daki cami inşaatı da aynı amaca yönelik yapılarından biri olarak karşımıza çıkar. Yapı kitabe ve vakfiyesine göre H.1072/ M.1661'de inşa edilmiştir. Cami, dikdörtgen planlı harim, kuzeyde son cemaat yeri-avlu ve batı duvarının kuzeyine yerleştirilmiş kare minareden oluşur.

Abstract

Hekimhan and its environs, built on the historical caravan trade rout, from the 16th century onwardsand as result of struggle between states in the region, it lots its significance as safe andprofitable route. This process worsened due to the Celâlî rebellions. Although important for tradeand war, mountain passes' narrow topography made settlement impossible. Thus, the state reconsidered the function of mountain passes that were utilized as military garrisons providing refugeand defense. During the Köprülü Mehmed Pasha period (1656-1661) new ones were built.The mosque building in Hekimhan part of the waqf of Köprülü Mehmed Pasha, was one of theconstruction built for this purpose. According to its epigraphs and foundation deeds it was built in H. 1072/ M. 1661. The mosque has rectangular harim, yard in the north and square minaret in the north part of its western wa||.