Aydınoğulları'ndan Osmanlı'ya Bir Batı Anadolu Kenti: Tire'nin Mekânsal Dönüşümü

A Western Anatolian Urban Centre from the Aydinid Principality to the Ottoman State: Spatial Transformation of Tire

Özet

Bu çalışma, Aydınoğulları ve devamında Osmanlı hâkimiyetine karşılık gelen 14. ve 16. yüzyıllar- da Batı Anadolunun en önemli kentlerinden biri olan Tirenin mekânsal gelişim ve dönüşümü- nü irdelemektedir. İzmirin ilçelerinden biri olan Tire Eski Çağdan itibaren Batı Anadoluda yer- leşmiş çeşitli kültürlere ev sahipliği yapmıştır. Ancak Tire kent dokusunun biçimlenmesi büyükölçüde 14. yüzyılla birlikte bölgede etkin olan Türk-İslam hâkimiyeti döneminde gerçekleşmiştir.Günümüzde de devam eden kent yapısının temellerinin ilk olarak Aydınoğulları tarafından 14.- 15. yüzyıllarda atıldığı söylenebilir. Devamında gelen Osmanlı egemenliğinde ise, 15. - 16.yüzyıllarda kentsel yapı nihai olarak şekillenmiştir. Kent dokusunun kentsel mimari ile birlikte bi- çimlendiğini öne süren bu çalışmada, Tirenin kentsel gelişim ve dönüşümü cami, medrese, han,hamam gibi anıtsal, kamusal yapılar ve de özellikle yapı toplulukları olan külliyeler ile bağlantılıolarak incelenmektedir. Diğer bir deyişle, sırasıyla Aydınoğulları ve Osmanlı hâkimiyeti altındaTirenin gelişimi ve dönüşümü kentsel mimariyle ilişkilendirilip karşılaştırmalı olarak değerlen- dirilmektedir.

Abstract

This study investigates the spatial developments, transformations and changes of a significantWestern Anatolian urban centre, namely Tire between the 14th and 16th centuries, whichcorrespond to the Aydınid and the subsequent Ottoman rule. One of the administrativedistricts under the city of İzmir today, Tire had been home to various cultures that settled inWestern Anatolia from ancient times onwards. However, the town owes the shaping of itsurban form and fabric to the Turkish - Islamic rule in the region, which had been effective sinceearly 14th century. It can be said that, the foundations of the town s urban structure, which isalmost similar to its current situation, had been established back in the 14th - 15th centuriesby the Aydınid Principality. As such, the urban structure acquired its final form under thesubsequent Ottoman rule, particularly in the 15th and 16th centuries. This paper also claimsthat urban form and fabric were developed and shaped in accordance to urban architecture. Inthis framework, urban development and spatial transformation of Tire is studied in relation tothe public buildings, monuments such as mosques, madrasas, baths and especially to buildinggroups in the form of building complexes. In other words, Tire is comparatively analysed interms of its spatial transformation and being reshaped in relation to its urban architecture firstunder the Aydınid and next the Ottoman rule.